مقایسه ناوگان نفتکش‌های عربستان و ایران: پارادوکس ظرفیت و صادرات

ناوگان اصلی نفتکش‌های عربستان: شرکت بحری

شرکت «بحری اویل» به عنوان یکی از بزرگترین مالکان و بهره‌برداران نفتکش‌های بسیار بزرگ (VLCC) در جهان شناخته می‌شود و همواره در میان 5 شرکت برتر این صنعت قرار دارد. این شرکت تا پایان سال ۲۰۲۴، مالک و بهره‌بردار ۴۱ نفتکش VLCC با مجموع ظرفیت حمل ۱۲.۸ میلیون تن وزن مرده (DWT) بوده است. این ناوگان حدود پنج درصد از کل ظرفیت جهانی نفتکش‌های VLCC را تشکیل می‌دهد.

بحری اویل، حمل‌کننده انحصاری محموله‌های نفت خام شرکت آرامکوی سعودی با نفتکش‌های VLCC است. آرامکوی سعودی، بزرگترین تولیدکننده نفت خام جهان، ۲۰ درصد از سهام شرکت بحری را در اختیار دارد.

بر اساس گزارش‌های رسمی، ظرفیت حمل هم‌زمان ناوگان ملکی بحری بین ۹۰ میلیون تا ۱۰۰ میلیون بشکه نفت خام برآورد می‌شود. وب‌سایت رسمی بحری نیز تاکید می‌کند که این شرکت بخش قابل‌توجهی از نفت صادراتی آرامکو را حمل می‌کند.

استفاده از نفتکش‌های اجاره‌ای توسط عربستان

علاوه بر ناوگان تحت مالکیت بحری، شرکت آرامکو عربستان از نفتکش‌های بین‌المللی نیز به صورت چارتری یا اجاره‌ای استفاده می‌کند. گزارش‌های صنعتی نشان می‌دهد که برای اجرای برنامه صادرات نفت آرامکو، بیش از ۵۰ نفتکش VLCC مورد نیاز است که بخشی از آن‌ها متعلق به بحری و مابقی اجاره‌ای هستند.

در دوره‌هایی که صادرات عربستان افزایش می‌یابد، بحری نیز اقدام به اجاره نفتکش‌های اضافی می‌کند. به عنوان مثال، در سال ۲۰۲۰، شرکت سرمایه‌گذاری آرگام و نشریه تخصصی Marine Link گزارش دادند که بحری در برخی مقاطع زمانی تا ۱۴ نفتکش VLCC دیگر را به صورت موقت چارتر کرده است.

خبرگزاری رویترز نیز در همان سال گزارش کرد که شرکت ملی کشتیرانی عربستان سعودی (بحری) به طور موقت تا ۱۴ نفتکش فوق‌سنگین را برای حمل نفت خام به مشتریان در سراسر جهان اجاره کرده است؛ اقدامی که در راستای اجرای وعده عربستان برای افزایش تولید نفت انجام شد.

برآورد کلی نفتکش‌های درگیر در صادرات نفت عربستان

با جمع‌بندی داده‌های رسمی و صنعتی، می‌توان تخمین زد که حدود ۴۱ نفتکش بزرگ تحت مالکیت شرکت بحری قرار دارند. در زمان‌هایی که سیاست افزایش عرضه دنبال می‌شود، بسته به شرایط بازار، حدود ۱۰ تا ۲۰ نفتکش دیگر نیز به ناوگان حمل نفت عربستان اضافه می‌شوند.

بنابراین، مجموع نفتکش‌های بسیار بزرگ درگیر در حمل نفت عربستان حدود ۵۰ تا ۶۰ فروند VLCC برآورد می‌شود. با در نظر گرفتن ظرفیت ۱۲.۸ میلیون تن وزن مرده برای ۴۱ نفتکش بحری و حدود ۴.۶ میلیون تن ظرفیت برای ۱۵ نفتکش اجاره‌ای، در مجموع حدود ۱۷ تا ۱۸ میلیون تن وزن مرده نفتکش‌هایی هستند که نفت عربستان را جابه‌جا می‌کنند.

مقایسه با ناوگان «سایه» ایران

نکته قابل توجه، مقایسه این ناوگان با برآورد ناوگان موسوم به «سایه» ایران است. پیش‌تر، داده‌های S&P Global، Worldports و Maritime Intelligence Risk Suite نشان داد که حدود ۱۵۰ تا ۱۷۰ نفتکش در فروش نفت ایران دخیل هستند و ظرفیت آن‌ها بین ۳۴.۲ تا ۳۵.۷ میلیون تن برآورد می‌شود.

به عبارت دیگر، ظرفیت تجمیعی این نفتکش‌ها حدود ۲۵۰ تا ۲۶۰ میلیون بشکه تخمین زده شده است. این در حالی است که میزان صادرات نفت عربستان حدود ۶ میلیون تا ۶.۵ میلیون بشکه در روز و میزان صادرات نفت ایران حدود یک میلیون تا ۱.۵ میلیون بشکه در روز است.

این آمار سوالی مهم را مطرح می‌کند: چرا برآورد تعداد نفتکش‌های ایران، موسوم به ناوگان سایه، حدود ۳ برابر تعداد نفتکش‌های عربستان است، اما ظرفیت صادرات نفت عربستان حدود ۶ برابر ایران گزارش می‌شود؟ آیا میان آمار تعداد نفتکش‌ها و ظرفیت آن‌ها با میزان صادرات نفت این کشورها رابطه مستقیمی وجود دارد؟