پیشنهاد ماکرون برای بازدارندگی هسته‌ای اروپا؛ تغییر ۷۰ ساله وابستگی به آمریکا

در یک تحول بی‌سابقه در عرصه سیاست امنیتی اروپا، امانوئل ماکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، در کنفرانس امنیتی مونیخ پیشنهاد گنجاندن بازدارندگی هسته‌ای کشورش را در ساختار دفاعی آینده اتحادیه اروپا مطرح کرد. این پیشنهاد که در عصر جمعه ۱۳ فوریه ۲۰۲۶ و در میان سکوت سنگین سالن کنفرانس هتل بایریشرهوف اعلام شد، می‌تواند نقطه عطفی در ۷۰ سال وابستگی امنیتی اروپا به ایالات متحده باشد.

فراخوان ماکرون برای قدرت ژئوپلیتیک اروپا

ماکرون در ساعت ۱۶:۳۰ به وقت محلی، خطاب به سران ۶۰ کشور و ۱۵۰۰ مقام ارشد امنیتی، با صراحت اعلام کرد: «اروپا باید یاد بگیرد چگونه به یک قدرت ژئوپلیتیک تبدیل شود.» او ضمن رد گفتمان رو به زوال اروپا، بر لزوم بازتعریف قواعد همزیستی با روسیه تاکید کرد و هشدار داد که تهدید مسکو حتی پس از پایان جنگ اوکراین نیز از بین نخواهد رفت. رئیس‌جمهور فرانسه در ادامه، خواستار آغاز مشاوره‌های گسترده‌ای میان کشورهای اروپایی برای ادغام «توان هسته‌ای فرانسه» در معماری امنیتی قاره شد.

افشای مذاکرات محرمانه توسط صدراعظم آلمان

این اظهارات ماکرون، که حاصل ماه‌ها رایزنی پشت پرده با پایتخت‌های اروپایی از جمله لندن و برلین بود، بلافاصله توسط فردریش مرتس، صدراعظم آلمان، تکمیل شد. مرتس که برای اولین بار در قامت صدراعظم در مونیخ سخنرانی می‌کرد، فاش ساخت که «مذاکرات محرمانه‌ای با رئیس‌جمهور فرانسه درباره بازدارندگی هسته‌ای اروپا» در جریان است. این افشاگری در محافل دیپلماتیک به سرعت به یک خبر مهم تبدیل شد و نشان می‌دهد که برلین و پاریس در حال طراحی مکانیسم دفاعی جدیدی هستند که می‌تواند وابستگی طولانی‌مدت اروپا به چتر هسته‌ای ایالات متحده را کاهش دهد.

پارادوکس دکترین بازدارندگی فرانسه

فرانسه با حدود ۲۹۰ کلاهک هسته‌ای، چهارمین قدرت هسته‌ای جهان پس از روسیه، آمریکا و چین محسوب می‌شود. با این حال، دکترین بازدارندگی فرانسه همواره بر اساس منافع حیاتی ملی (Intérêts vitaux) تعریف شده است. اگرچه ژاک شیراک در سال ۲۰۰۶ این دکترین را گسترش داد تا تهدید کشورهای حامی تروریسم را نیز شامل شود، اما هرگز به طور رسمی به متحدان اروپایی تضمین امنیتی نداد.

پیشنهاد فعلی ماکرون فراتر از تعهدات پیمان سنت مالو (۱۹۹۸) با بریتانیا است. ایده او، ایجاد «چارچوب مشاوره و تصمیم‌گیری مشترک» میان کشورهای اروپایی در مورد استفاده از بازدارندگی هسته‌ای است. این مدل، ترکیبی از مدل اشتراک هسته‌ای ناتو (Nuclear Sharing) با حاکمیت ملی فرانسه است. در حالی که در مدل ناتو، بمب‌های هسته‌ای آمریکا در پایگاه‌های اروپایی ذخیره شده و کلید نهایی در دست واشنگتن است، در مدل پیشنهادی فرانسه، پاریس مالک و تصمیم‌گیرنده نهایی باقی می‌ماند، اما مکانیسمی برای شنیدن نظرات متحدان و هماهنگی راهبردی ایجاد خواهد شد.

پاسخ به بحران اعتماد فراآتلانتیک

زمان‌بندی این پیشنهاد هوشمندانه است. بازگشت احتمالی دونالد ترامپ به کاخ سفید، اروپا را با چالشی وجودی مواجه کرده است. ترامپ همواره بودجه دفاعی اروپایی‌ها را ناکافی دانسته و نشانه‌هایی از کاهش تعهد آمریکا به بند ۵ پیمان واشنگتن (دفاع جمعی) ارسال کرده است. فردریش مرتس در سخنرانی خود به صراحت از واشنگتن خواست تا «اعتماد فراآتلانتیک را ترمیم و احیا کند» و هشدار داد که «در عصر رقابت قدرت‌های بزرگ، حتی ایالات متحده نیز نمی‌تواند به تنهایی عمل کند.»

این جملات بیانگر واقعیت تلخ در پایتخت‌های اروپایی است: نظم لیبرال جهانی در حال فروپاشی است و اروپا برای بدترین سناریوها آماده می‌شود. مرتس، که به عنوان یک آتلانتیست سرسخت شناخته می‌شود، با فاش کردن مذاکرات محرمانه هسته‌ای با فرانسه، سیگنال واضحی به واشنگتن فرستاد: اگر می‌خواهید متحد بمانید، قابل اعتماد باشید، وگرنه اروپا راه خود را خواهد رفت.

جزئیات فنی و موانع پیش رو

از منظر فنی، گنجاندن بازدارندگی فرانسه در ساختار امنیتی اروپا با چالش‌هایی روبروست. نیروی هوایی راهبردی فرانسه (FAS) شامل سه اسکادران از جنگنده‌های رافال و میراژ ۲۰۰۰N مجهز به موشک‌های هوابه‌زمین مافوق‌صوت ASMP-A با برد ۵۰۰ کیلومتر و کلاهک هسته‌ای ۳۰۰ کیلوتنی است. بخش دیگر، نیروی اقیانوسی راهبردی (FOST) با ۴ فروند زیردریایی کلاس تریومفان است که همواره دو فروند از آنها در دریا گشت‌زنی می‌کنند.

اما مشکل اصلی، فرماندهی و کنترل (C2) است. دکترین هسته‌ای فرانسه بر اصل «استقلال کامل تصمیم‌گیری» استوار است. سوالاتی مطرح می‌شود که آیا ژنرال‌های فرانسوی حاضرند کدهای پرتاب را با افسرانی آلمانی یا لهستانی به اشتراک بگذارند؟ و آیا فرانسه حاضر است از بمب هسته‌ای خود برای دفاع از ورشو یا تالین استفاده کند، حتی اگر منافع حیاتی پاریس مستقیماً تهدید نشود؟ ماکرون وعده داده است که در مشاورات آتی به این سوالات پاسخ داده خواهد شد.

واکنش‌های متفاوت در مونیخ

واکنش‌ها به این پیشنهاد در راهروهای کنفرانس مونیخ متفاوت بود:

• کشورهای حوزه بالتیک و لهستان: با احتیاط از این ایده استقبال کردند، اما تاکید داشتند تضمین‌های آمریکا همچنان برای آنها حیاتی است.
• کشورهای بی‌طرف (مانند اتریش و ایرلند): نگرانی خود را از گسترش سلاح‌های هسته‌ای در معماری امنیتی اروپا ابراز داشتند.
• واشنگتن: کاخ سفید هنوز واکنش رسمی نشان نداده، اما یک مقام ارشد وزارت خارجه آمریکا به خبرنگاران گفت: «از تلاش متحدان برای افزایش توان دفاعی استقبال می‌کنیم، اما یادآوری می‌کنیم که چتر هسته‌ای ناتو به رهبری آمریکا، همچنان قابل اعتمادترین تضمین امنیتی برای اروپاست.»