شکاف درآمدی زنان و مردان: نقش پنهان «انتظار مادری»

پژوهش‌های کلاسیک در حوزه اقتصاد کار نشان داده‌اند که تولد نخستین فرزند تأثیر قابل توجهی بر وضعیت درآمدی زنان دارد. این پدیده که به «جریمه مادری» معروف است، به کاهش محسوس درآمد زنان پس از فرزندآوری اشاره دارد؛ کاهشی که می‌تواند سال‌ها به طول انجامد. این افت درآمد تنها ناشی از وقفه شغلی نیست، بلکه عوامل دیگری نظیر کاهش ساعات کار، انتخاب مشاغل با انعطاف‌پذیری بیشتر اما دستمزد کمتر، و کند شدن روند ارتقای شغلی را نیز در بر می‌گیرد.

در مقابل، مردان پس از پدر شدن معمولاً با چنین افت درآمدی مواجه نمی‌شوند و حتی در برخی موارد شاهد افزایش درآمد نیز هستند. این واگرایی درآمدی به مرور زمان به تعمیق شکاف دستمزد میان زنان و مردان دامن می‌زند.

تحقیقات جدید و «آزمایش طبیعی» در شمال اروپا

طی سال‌های اخیر، داده‌های دقیق‌تر جمع‌آوری شده در کشورهای شمال اروپا امکان بررسی عمیق‌تر این موضوع را فراهم کرده است. پژوهشگران با استفاده از پیوند دادن اطلاعات درمانی و درآمدی، یک «آزمایش طبیعی» را مورد بررسی قرار داده‌اند: زنانی که تحت درمان‌های باروری قرار گرفته‌اند.

• مقایسه گروه‌ها: مقایسه میان زنانی که در نهایت صاحب فرزند شده‌اند و کسانی که نشده‌اند، نشان‌دهنده یک شکاف درآمدی چشمگیر در سال‌های نخست پس از تولد کودک است.
• تغییرات بلندمدت: جالب توجه است که این فاصله درآمدی در بلندمدت کوچک‌تر می‌شود و حتی پس از یک دهه، در برخی موارد به طور کامل از میان می‌رود.

نقش «انتظار مادری» در مسیر شغلی

یک مطالعه جدید این بحث را یک گام فراتر برده و گروه خاصی از زنان را بررسی کرده است: زنانی که با یک عارضه نادر مادرزادی متولد شده‌اند و از همان دوران نوجوانی می‌دانند که امکان بارداری ندارند. اهمیت این گروه در آن است که تصمیم‌های آموزشی و شغلی آن‌ها از همان ابتدا بدون در نظر گرفتن انتظار وقفه ناشی از مادری شکل می‌گیرد.

یافته‌های کلیدی تحقیق:

• در سال‌های ابتدایی بزرگسالی، درآمد این زنان تفاوتی با سایرین ندارد.
• در دهه‌های بعدی، زمانی که معمولاً شکاف مزدی میان زنان و مردان گسترش می‌یابد، مسیر درآمدی این گروه از زنان تقریباً هم‌سطح مردان باقی می‌ماند.

این نتایج که در نشریه اکونومیست نیز گزارش شده، نشان می‌دهد که اگر هم تجربه مادری و هم «انتظار مادری» از معادله حذف شود، شکاف دستمزد تا حد زیادی ناپدید می‌شود. به عبارت دیگر، حتی پیش‌بینی فرزندآوری نیز بر سرمایه‌گذاری زنان در آموزش، انتخاب رشته تحصیلی، نوع شغل و میزان تعهد به مسیرهای حرفه‌ای تأثیر می‌گذارد. زنی که احتمال می‌دهد چند سال از بازار کار فاصله بگیرد، ممکن است از ابتدا مسیر شغلی کم‌ریسک‌تر و با درآمد کمتری را انتخاب کند.

پیامدهای سیاستی برای کاهش نابرابری مزدی

این جمع‌بندی پیام روشنی برای سیاست‌گذاران دارد. اگر هدف کاهش نابرابری مزدی است، تمرکز صرف بر ممنوعیت تبعیض یا افزایش شفافیت دستمزد کافی نخواهد بود.

سیاست‌های حمایتی در حوزه‌های زیر می‌تواند هزینه اقتصادی فرزندآوری را به شکلی متعادل‌تر توزیع کند:

• مراقبت از کودک
• مرخصی والدین برای هر دو جنس
• انعطاف‌پذیری واقعی در محیط کار

شکاف مزدی بیش از آنکه بازتاب تفاوت‌های ذاتی باشد، حاصل ساختارهایی است که بار اصلی فرزندآوری را بر دوش زنان می‌گذارد. تا زمانی که این عدم توازن پابرجاست، فاصله درآمدی نیز به طور کامل از میان نخواهد رفت.