ابراهیم پورداوود؛ ستاره‌ای در آسمان فرهنگ و اوستاشناس پیشگام ایران

آسمان فرهنگ و هنر ایران همواره مملو از ستارگانی بوده که با وجود کم‌توجهی در معرفی‌شان، فروغی خیره‌کننده داشته‌اند. ابراهیم پورداوود، یکی از این ستارگان تابناک در افق فرهنگ ایران‌زمین است که در حوزه‌های مختلف فرهنگی پیشتاز زمان خود بود و گنجینه‌های فرهنگی بسیاری را برای ایرانیان به یادگار گذاشت.

عشق به ایران و پیشگامی فرهنگی

ابراهیم پورداوود، این گیله‌مرد ایراندوست، عشق به ایران را با روح و جان خود پیوند داده بود. او در سرمقاله نخستین شماره مجله «ایرانشهر» نوشت: «ایرانشهر به‌معنی سرزمین ایران است. این نام عزیز، باید نزد هر زاییده خاک ایران محبوب و مقدس باشد.» این جمله کوتاه، گواه عمق علاقه او به میهن است. مسیر پورداوود و همکارانش در مجله ایرانشهر، ادامه مسیری بود که پیش‌تر توسط سیدحسن تقی‌زاده در مجله کاوه پیگیری شده بود.

تولد و تحصیلات

ابراهیم پورداوود در بیستم بهمن‌ماه سال ۱۲۶۴ در سبزه‌میدان رشت و در خانواده‌ای ملاک چشم به جهان گشود. او از همان کودکی شیفته ادبیات ایران‌زمین بود و به سرودن شعر نیز روی آورد. تحصیلات ابتدایی را در مکتب میرزامحمدعلی و مدرسه حاجی‌حسن رشت به پایان رساند. با تشویق پدرش، در سال ۱۲۸۴، در سن بیست‌سالگی، همراه با پدر و برادرانش به تهران رفت.

فعالیت‌های سیاسی و فرهنگی اولیه

در ابتدا به تحصیل در رشته طبابت علاقه‌مند بود، اما در همین دوره با محمدتقی‌خان پسیان آشنا شد و به جرگه مشروطه‌خواهان پیوست و به یکی از چهره‌های مهم تاریخ مشروطه تبدیل گشت. سپس برای یادگیری زبان فرانسه به لبنان رفت و مدتی را در بیروت سپری کرد. در این زمان با محمدعلی جمالزاده آشنا شد. جمالزاده در وصف پورداوود گفته است: «پورداوود در بیروت از جوانان خوش‌پوش به شمار می‌آمد و فضل و کمالش به‌خصوص در فارسی و عربی از ما بیشتر بود. از رشت پول بیشتری مرتبا به او می‌رسید و ازاین‌رو در مهمان‌نوازی از دوستان دست‌وبالش بازتر بود.»

سفر به فرانسه و انتشار «ایرانشهر»

پس از اقامت در بیروت، پورداوود راهی فرانسه شد و در آنجا به تحصیل در رشته حقوق پرداخت. در طول اقامت در فرانسه، تجربیات مهمی کسب کرد. مدتی بعد، در کنار گروهی از ایراندوستان، مجله «ایرانشهر» را منتشر کرد و در آن به لزوم بازگشت به روح اساطیری و باستانی ایران تأکید نمود.

مبارزه در جنگ جهانی اول و ایران‌شناسی

در دوران جنگ جهانی اول، پورداوود با انتشار روزنامه «رستاخیز» و برپایی کمیته ملیون ایرانی، در برابر قوای روس و انگلیس ایستادگی کرد. او در برلین با سیدحسن تقی‌زاده ملاقات کرد و آشنایی با وی، علاقه پورداوود را به تاریخ ایران باستان چندین برابر ساخت. همچنین، از معاشرت با شرق‌شناسان بزرگ غربی بهره برد و دانش خود را در حوزه ایران‌شناسی گسترش داد.

اولین اوستاشناس و میراث ماندگار

این فعالیت‌ها منجر شد که پورداوود به عنوان اولین اوستاشناس و مترجم زبان اوستایی در ایران شناخته شود. ترجمه او از اوستا، ایرانیان را بار دیگر با این کتاب مهم آشنا ساخت و روحی تازه در کالبد ایران‌شناسی و میهن‌دوستی دمید. پورداوود کتاب‌ها و مقالات بسیار مهمی در حوزه ایران‌شناسی منتشر کرد که به آشنایی بیشتر ایرانیان با اساطیر و تاریخ باستان کشورشان کمک شایانی نمود.

سال‌های پایانی و درگذشت

در سال‌های کهن‌سالی، پورداوود با بی‌مهری‌هایی مواجه شد؛ از جمله اینکه افرادی مانند جلال آل‌احمد، او را به دلیل علاقه‌اش به ایران، نژادپرست قلمداد کردند. پورداوود خود در مورد کارهایش نوشت: «رنج بردن سالیان من به‌عنوان یافتن گنج و پاداش نبود. یگانه پاداش برازنده از برای نگارنده این خواهد بود که فرزندان این سرزمینِ خاموش، روزگار روشن نیاکان خود را دریابند.» ابراهیم پورداوود سرانجام در تاریخ ۲۶ آبان ۱۳۴۷، در سن ۸۲ سالگی دار فانی را وداع گفت و نامش برای همیشه در تاریخ ایران ماندگار شد.