تشدید تنش اروپا و آمریکا در ۲۰۲۶: چالش‌های ناتو و گرایش اروپا به شرق

تنش‌های فزاینده میان اروپا و آمریکا

اختلافات اروپا و آمریکا در چندین پرونده استراتژیک و اقتصادی از جمله اوکراین، گرینلند، وظایف و توزیع مسئولیت‌های ناتو و همچنین مسائل تجاری مرتبط با تعرفه‌ها، به شدت افزایش یافته است. این وضعیت، مطالبات در اروپا را برای دستیابی به استقلال استراتژیک و تشکیل قابلیت‌های دفاعی خودکفا نسبت به آمریکا، بیش از پیش تقویت کرده است. در همین راستا، برخی پایتخت‌های اروپایی به دنبال تنوع بخشیدن به سیاست‌های بین‌المللی خود، به ویژه در تعامل با چین و هند، با هدف کاهش وابستگی به واشنگتن هستند.

امانوئل ماکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، اخیراً ائتلاف ناتو را «نهادی ضعیف» توصیف کرد که نشان‌دهنده افزایش اختلافات درونی آن، به ویژه پس از تحولات گرینلند بود. ماکرون در این راستا از اتحادیه اروپا خواست تا برای آغاز یک بازنگری استراتژیک جامع تلاش کند و بر لزوم تقویت قابلیت‌های خودکفایی اروپایی و کاهش وابستگی به واشنگتن و پکن تأکید کرد.

در مقابل، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، با ابراز تردید در مورد تعهد برخی کشورهای اروپایی به دفاع مشترک، انتقادات خود را از این ائتلاف تکرار کرده و تأکید دارد که ایالات متحده بیشترین بار مالی آن را بر عهده دارد. وی در گفتگو با شبکه فاکس نیوز آمریکا، مدعی شد که نیروهای آمریکایی در افغانستان واقعاً نیازی به نیروهای ناتو نداشتند و اظهار داشت که مطمئن نیست متحدان در صورت بروز درگیری در آینده برای دفاع از آمریکا حضور داشته باشند.

چالش‌های تشکیل نیروی مستقل اروپایی

شارل ابی نادر، کارشناس مسائل بین‌الملل، در بررسی فرضیه تشکیل نیروی نظامی اروپایی مستقل از آمریکا، بیان کرد که تشکیل چنین نیرویی از نظر فنی غیرممکن نیست، اما چالش اصلی در بعد سیاسی-استراتژیک آن نهفته است. وی افزود که آمریکا برای جلوگیری از هرگونه استقلال واقعی اروپا فشار وارد خواهد کرد.

محمد سویدان، پژوهشگر روابط بین‌الملل، نیز به موانع پیش روی اتحادیه اروپا در تشکیل ائتلاف مستقل اشاره کرد و گفت که اروپا برای تضمین امنیت خود در چارچوب تأمین مالی ناتو و ارائه پشتیبانی در تسلیحات، اطلاعات فضایی و خدمات سوخت‌رسانی به واشنگتن وابسته است. علاوه بر این، اروپا از طریق سلطه دلار و تجارت و همچنین تأمین گاز خود پس از محرومیت از گاز روسیه به آمریکا وابسته است.

سویدان تأکید کرد که موضع اروپا نشان‌دهنده خصومت با آمریکا نیست، بلکه شامل نارضایتی فزاینده ناشی از سیاست‌های ترامپ است که شکاف بین دو طرف را افزایش داده و اروپا را به سمت جستجوی جایگزین‌های استراتژیک و ائتلاف‌های جدید سوق می‌دهد. این تحرکات نشان‌دهنده گرایش جهان به سمت چندقطبی شدن است و آمریکا در چنین شرایطی دیگر تنها قدرت تأثیرگذار نیست. لذا اروپایی‌ها به طور جدی به فکر ایجاد چارچوب جدیدی برای ائتلاف‌های خارج از کنترل واشنگتن بر ناتو افتاده‌اند.

تحول استراتژیک اروپا: تقویت روابط با چین و هند

همزمان با تشدید تنش‌ها در ائتلاف ناتو، برخی پایتخت‌های اروپایی به سمت تقویت روابط خود با چین حرکت می‌کنند. آنها چین را نه تنها یک شریک اقتصادی معتبر، بلکه یک بازیگر بین‌المللی می‌دانند که نمی‌توان در معادلات استراتژیک آن را نادیده گرفت. تحرکات دیپلماتیک نشان‌دهنده سفرهای سطح بالای اروپایی به پکن در چارچوب جستجوی مشارکت‌های جایگزین و چندجانبه و کاهش وابستگی به آمریکا است.

• روابط با چین: کر استارمر، نخست‌وزیر انگلیس، پس از سفر خود به چین، تأکید کرد که پکن یک بازیگر محوری در صحنه بین‌المللی است و بر اهمیت ایجاد رابطه‌ای عمیق‌تر تأکید کرد. این در حالی است که دونالد ترامپ، درباره گسترش روابط تجاری انگلیس با چین هشدار داده و آن را «خطرناک» توصیف کرده است.
• روابط با هند: اروپا همچنین در چارچوب تلاش برای تنوع بخشیدن به مشارکت‌های خود خارج از چارچوب ناتو، هند را به عنوان یک شریک اقتصادی پیشرفته، به ویژه برای انگلیس، در نظر می‌گیرد. نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند و همتای انگلیسی‌اش، از توافقنامه تجاری امضا شده بین دو کشور تمجید کردند و آن را زمینه‌ساز یک جهش کیفی در روابط اقتصادی دو طرف دانستند.

دهلی نو و بروکسل اواخر ماه گذشته به توافق تجاری دست یافتند که به عنوان بزرگترین توافق بین دو طرف توصیف شد. این توافق شامل لغو تعرفه‌های گمرکی تا ۴ میلیارد یورو به صادرات اتحادیه اروپا به هند و کاهش تعرفه‌ها از حدود ۹۶.۶% از این صادرات است که ورود کالاهای اروپایی، از جمله خودرو و ماشین‌آلات را تسهیل می‌کند.

پیامدهای داخلی و آینده ناتو

پیامدهای اختلاف اروپا با واشنگتن تنها به سیاست خارجی محدود نمی‌شود، بلکه در عرصه داخلی اروپا نیز مشهود است. نظرسنجی‌های اخیر نشان‌دهنده کاهش اعتبار آمریکا در کشورهایی مانند فرانسه، آلمان و دانمارک است که افزایش اعتقاد به ضرورت تصمیم‌گیری سیاسی و دفاعی مستقل اروپا را نشان می‌دهد.

این اختلافات فزاینده در سال ۲۰۲۶ تردیدهایی را درباره آینده پیمان آتلانتیک شمالی «ناتو» و نقش آن در نظام بین‌الملل ایجاد می‌کند. این پیمان همچنان ادامه دارد، اما تنش‌های کنونی در آن، تنها اختلافات سیاسی گذرا نیستند، بلکه نشان‌دهنده یک تحول ساختاری در روابط بین‌الملل هستند، جایی که اروپا در تلاش است تا موقعیت و نقش جهانی خود را در سایه تغییر سریع موازنه قدرت بین‌المللی بازتعریف کند.