آیکون خبر

خبر کامل

شکاف میان تصور و واقعیت: سنجش سواد هوش مصنوعی تهرانی‌ها

شکاف میان تصور و واقعیت: سنجش سواد هوش مصنوعی تهرانی‌ها

رئیس پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک) نتایج یک پیمایش تازه را درباره میزان سواد هوش مصنوعی شهروندان تهرانی منتشر کرد. این نتایج نشان‌دهنده شکافی معنادار میان «تصور افراد از دانش خود» و «دانش واقعی آن‌ها» در زمینه هوش مصنوعی است که لزوم سیاست‌گذاری‌های آموزشی هدفمند را گوشزد می‌کند.

سنجش یک مهارت نوظهور: سواد ذهنی و عینی

محمدحسن‌زاده، رئیس ایرانداک، با اشاره به اجرای مطالعه «سنجش میزان سواد هوش مصنوعی شهروندان شهر تهران با تأکید بر تفاوت‌های نسلی»، اعلام کرد که این پژوهش با حمایت ایرانداک انجام شده و گزارش تفصیلی آن به‌زودی منتشر خواهد شد. او تأکید کرد که با نفوذ روزافزون فناوری‌های هوش مصنوعی در حوزه‌هایی مانند آموزش، صنعت، پزشکی، رسانه و سرگرمی، سواد هوش مصنوعی دیگر یک مهارت تخصصی نیست، بلکه به ضرورتی عمومی برای شهروندان تبدیل شده است.

این پژوهش در ۸ منطقه شهر تهران و با استفاده از دو پرسشنامه مجزا انجام شده است:

  • سواد ذهنی: برداشت و ارزیابی فرد از میزان دانش خود.
  • سواد عینی: دانش واقعی مبتنی بر پاسخ‌های درست به پرسش‌های تخصصی.

هر دو ابزار اندازه‌گیری متناسب با شرایط ایران بومی‌سازی و از نظر علمی اعتبارسنجی شده‌اند تا تصویری دقیق‌تر از وضعیت واقعی جامعه ارائه دهند.

تصور از دانش در برابر دانش واقعی

بر اساس یافته‌ها، میانگین سواد ذهنی هوش مصنوعی در دو گروه «نسل زد ـ آلفا» و «نسل وای و پیش از آن» به ۱۴.۲۵ از ۲۰ رسیده است. نسل زد و آلفا به‌طور متوسط ۱.۸ نمره خودادراکی بالاتری نسبت به نسل‌های پیشین ثبت کرده‌اند؛ به بیان ساده‌تر، این نسل بیش از دیگران تصور می‌کند دانش بالاتری در زمینه هوش مصنوعی دارد.

اما تصویر در شاخص «سواد عینی» متفاوت است. زمانی که دانش واقعی شرکت‌کنندگان از طریق پرسش‌های دانشی سنجیده شد، میانگین نمرات به ۵.۸ از ۲۰ کاهش یافت. این عدد نشان می‌دهد فاصله محسوسی میان اعتمادبه‌نفس دیجیتال و مهارت واقعی وجود دارد. جالب آن‌که در این شاخص، نسل وای و پیش از آن حدود ۰.۵ نمره عملکرد بهتری نسبت به نسل زد و آلفا داشته‌اند.

یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که جنسیت در سواد ذهنی تفاوت معناداری ایجاد نمی‌کند، اما در سواد عینی، مردان اندکی عملکرد بهتری داشته‌اند. همچنین افرادی که تحصیلات رسمی در حوزه علوم کامپیوتر و فناوری اطلاعات دارند یا دوره‌های غیررسمی مرتبط با هوش مصنوعی را گذرانده‌اند، امتیاز بالاتری کسب کرده‌اند.

نقش چت‌بات‌ها و توزیع سواد هوش مصنوعی

به‌گفته رئیس ایرانداک، استفاده از چت‌بات‌های مبتنی بر هوش مصنوعی یکی از عوامل اثرگذار بر بهبود برخی مؤلفه‌های سواد عینی بوده است. کاربرانی که تجربه کار با این ابزارها را دارند، در برخی شاخص‌ها عملکرد بهتری نشان داده‌اند؛ هرچند نسل زد و آلفا بیش از سایر گروه‌های سنی از این ابزارها استفاده می‌کنند.

از سوی دیگر، بررسی‌ها نشان می‌دهد که وضعیت سواد هوش مصنوعی در مناطق مختلف تهران تفاوت معناداری با یکدیگر ندارد؛ موضوعی که می‌تواند نشان‌دهنده توزیع نسبتاً یکنواخت دسترسی به ابزارهای دیجیتال در سطح شهر باشد.

ضرورت سیاست‌گذاری آموزشی هدفمند

نتایج این پیمایش یک پیام روشن دارد: اعتمادبه‌نفس بالا در استفاده از فناوری‌های نوین لزوماً به معنای دانش عمیق نیست. حسن‌زاده تأکید می‌کند برای کاهش فاصله میان تصور ذهنی و دانش واقعی شهروندان، تدوین سیاست‌های آموزشی و شهری دقیق، مستمر و هدفمند در حوزه سواد هوش مصنوعی ضروری است؛ اقدامی که به مشارکت هماهنگ نهادهای آموزشی، پژوهشی و فرهنگی نیاز دارد.

در شرایطی که هوش مصنوعی با سرعتی بی‌سابقه در حال بازتعریف مهارت‌های فردی و حرفه‌ای است، به‌نظر می‌رسد چالش اصلی نه دسترسی به ابزارها، بلکه ارتقای درک عمیق و کاربردی از آن‌ها باشد؛ چالشی که اگر جدی گرفته نشود، می‌تواند شکاف میان «کاربر بودن» و «بلد بودن» را عمیق‌تر کند.

شناسنامه خبر:

درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:

تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.

دسترسی رایگان به هوشنگ ↗