چالش‌های آب در کرمان: از مصرف بی‌رویه تا حذف آرسنیک و توسعه فاضلاب

مصرف بی‌رویه آب در کوهپایه و راه‌اندازی «پلیس آب»

مدیرعامل آبفای استان کرمان با ابراز نگرانی از وضعیت مصرف آب در منطقه روستایی کوهپایه، اعلام کرد که با وجود تولید ۵۰۰ لیتر آب به ازای هر نفر، این منطقه به دلیل مصرف بیش از حد برای آبیاری فضای سبز و باغات و همچنین وجود انشعابات غیرمجاز، با کمبود آب مواجه است. این معضل، ساکنان روستاها را با مشکلات جدی روبه‌رو کرده است.

به منظور مقابله با این تخلفات، واحد مستقل «پلیس آب» در کوهپایه تشکیل شده است. وظیفه این واحد رسیدگی به انشعابات غیرمجاز و جلوگیری از آبیاری درختان با آب شرب است که منجر به افت فشار و قطعی آب می‌شود.

عبدیان همچنین به سرانه مصرف آب تعیین‌شده توسط وزارت نیرو اشاره کرد که از ۱۵۰ لیتر به ۱۳۰ لیتر در روز کاهش یافته است. وی تأکید کرد که اگر مشترکان شهری و روستایی تنها ۲۰ درصد در مصرف آب صرفه‌جویی کنند، استان تابستان سال آینده را بدون تنش آبی پشت سر خواهد گذاشت.

مقابله با آرسنیک در آب رفسنجان و توسعه تصفیه‌خانه‌ها

در پاسخ به نگرانی‌ها در مورد وجود آرسنیک در آب برخی مناطق، عبدیان اظهار داشت که میزان آرسنیک در آب رفسنجان بالا است. تاکنون ۲۵ پکیج حذف آرسنیک نصب شده و مردم آب شرب خود را از این پکیج‌ها تأمین می‌کنند. شرکت مس نیز در راستای مسئولیت‌های اجتماعی خود، در حال ساخت یک تصفیه‌خانه با ظرفیت ۵۲۰ لیتر بر ثانیه برای حذف آرسنیک از آب رفسنجان است. این پروژه تاکنون ۵۲ درصد پیشرفت فیزیکی داشته و پیش‌بینی می‌شود تا دهه فجر سال آینده تکمیل شده و آب کل شهر تصفیه شود.

تأمین آب شرب کرمان از قنوات ده بالا

در خصوص تأمین بخشی از آب شرب شهر کرمان از قنوات روستای ده بالا، مدیرعامل آبفا توضیح داد که تفاهم‌نامه‌ای با کشاورزان منطقه سرآسیاب، مالکان هفت قنات در روستای ده بالا، از جمله چشمه امام رضا (ع)، منعقد شده است. بر اساس این تفاهم‌نامه، شرکت آبفا مسیر این قنوات را لوله‌گذاری کرده و در ازای آن از قدرالسهم ۵۰ درصدی مساوی بهره‌مند خواهد شد. دبی‌سنجی این قنوات، ۱۸۰ لیتر بر ثانیه را نشان می‌دهد. با وجود تخصیص اعتبار و خرید لوله‌ها، این پروژه به دلیل معارضات متوقف شده و موضوع از طریق شورای تأمین شهرستان کرمان در حال پیگیری است.

برنامه‌های آتی و وضعیت هدررفت آب

عبدیان از برنامه‌ریزی برای حفر ۹۱ حلقه چاه جدید در سطح استان برای تابستان ۱۴۰۵ خبر داد که ۱۲ حلقه از آنها مربوط به شهر کرمان خواهد بود. وی همچنین به میزان هدررفت آب در استان اشاره کرد: هدررفت واقعی آب ۳۵.۵ درصد و هدررفت ظاهری ۱۸.۵ درصد است.

توسعه شبکه فاضلاب و آبرسانی به روستاها

شبکه فاضلاب شهر کرمان به طول ۱۴۵۰ کیلومتر و با ظرفیت تصفیه‌خانه ۱۳۰ هزار مترمکعب در شبانه‌روز، در قالب قرارداد بیع متقابل به شرکت فولاد بوتیا کرمان واگذار شده است تا در مدت ۲۵ سال اجرا شود. تاکنون ۷۵۰ کیلومتر شبکه اجرا شده و تصفیه‌خانه ۶۲ درصد پیشرفت فیزیکی دارد. با اجرای ۴۳ کیلومتر خط انتقال، امکان بهره‌برداری از ۲۰۰ کیلومتر شبکه اجراشده فراهم می‌شود. فاز نخست بخش مایع تصفیه‌خانه با ظرفیت ۵۰ هزار مترمکعب در شبانه‌روز تا پایان خرداد سال آینده به بهره‌برداری خواهد رسید و مشکلات بالازدگی فاضلاب در مناطق مختلف شهر کرمان را کاهش خواهد داد.

در زمینه آبرسانی به روستاها، عبدیان به وجود ۶۷۲ روستای بالای ۲۰ خانوار فاقد شبکه آب شرب اشاره کرد. در قالب قرارداد محرومیت‌زدایی با قرارگاه امام حسن مجتبی (ع)، پروژه آبرسانی به ۶۶۹ روستا در مدت پنج سال واگذار شده است. تاکنون ۲۱۲ روستا آبرسانی شده و پیشرفت فیزیکی طرح به حدود ۴۰ درصد رسیده است.

کیفیت آب و زیرساخت‌های موجود

مدیرعامل آبفا تأکید کرد که کیفیت آب «خط قرمز» شرکت‌های آب و فاضلاب است. استان کرمان دارای ۱۷ آزمایشگاه میکروبی، ۱۷ آزمایشگاه شیمیایی، سه آزمایشگاه بیولوژی، یک آزمایشگاه ریزآلاینده و یک آزمایشگاه سیار فعال است.

برای تأمین آب شرب شهرها سالانه حدود ۲۰۰ میلیون مترمکعب و برای روستاها حدود ۱۲۰ میلیون مترمکعب آب برداشت می‌شود. در حال حاضر ۴۱۸ حلقه چاه شهری و ۵۶۷ حلقه چاه روستایی، در مجموع حدود ۱۰۰۰ حلقه چاه، تأمین آب شرب استان را برعهده دارند.

در استان کرمان، ۲۷۱۳ روستا دارای شبکه آب شرب هستند که ۸۹ درصد جمعیت روستایی در آنها سکونت دارند. تعداد مشترکان آب در استان به حدود ۱.۲ میلیون فقره می‌رسد که ۸۸۸ هزار مشترک شهری و بیش از ۳۱۲ هزار مشترک روستایی هستند. حدود ۱۰۸ هزار اشتراک فاضلاب در استان وجود دارد و میزان بهره‌مندی از شبکه فاضلاب شهری حدود ۱۶ درصد است.