کشف ویژگی‌های بی‌سابقه در جمجمه آرکئوپتریکس؛ سرنخ‌های جدید تکامل پرندگان

کشف‌های بی‌سابقه در جمجمه آرکئوپتریکس

از جملهٔ این ویژگی‌های تازه‌کشف‌شده، وجود یک استخوان کوچک است که نشان می‌دهد آرکئوپتریکس دارای زبانی بسیار متحرک بوده است. این انعطاف‌پذیری زبان احتمالاً نقش مهمی در فرآیند تغذیه این دایناسور ایفا می‌کرده است.

پاپیلاهای دهانی و ساختار عصبی نوک آرواره

• پاپیلاهای دهانی: پژوهشگران همچنین آثار بافت نرمِ عجیبی را شناسایی کردند که آن‌ها را به‌عنوان پاپیلاهای دهانی تفسیر کرده‌اند؛ برجستگی‌های کوچک و دندان‌مانندی که روی سقف دهان قرار داشته‌اند. این ساختارها در پرندگان امروزی به گرفتن شکار و هدایت غذا به درون گلو کمک می‌کنند و این نخستین‌بار است که چنین ساختارهایی در فسیل‌ها ثبت شده‌اند.
• اندام نوک‌منقار اولیه: در نهایت، تیم پژوهشی «حفره‌های غیرمعمولی» را نزدیک نوک آروارهٔ آرکئوپتریکس یافتند. این حفره‌ها نشان‌دهندهٔ ساختاری پرعصب هستند و ممکن است نمونهٔ اولیه‌ای از چیزی باشند که در پرندگان امروزی «اندام نوک‌منقار» نامیده می‌شود. این اندام در پرندگان مدرن اطلاعات حسی بیشتری فراهم کرده و در کارهایی مانند جست‌وجوی غذا نقش حیاتی دارد.

اهمیت تکاملی ویژگی‌های جدید

شناسایی این ویژگی‌ها در آرکئوپتریکس نشان‌دهندهٔ نخستین حضور آن‌ها در تاریخ فسیلی است. این موضوع به این معناست که این خصوصیات احتمالاً هم‌زمان با ظهور دایناسورهای پرنده تکامل یافته‌اند؛ فرایندی که تصور می‌شود در اواخر دوره ژوراسیک، یعنی حدود ۱۶۱.۵ تا ۱۴۳ میلیون سال پیش، رخ داده باشد.

آرکئوپتریکس: پرنده‌ای از دوران باستان

پرندگان امروزی تنها شاخهٔ بازمانده از دایناسورها پس از انقراض بزرگ ۶۶ میلیون سال پیش هستند. آرکئوپتریکس که حدود ۱۵۰ میلیون سال پیش در آلمان امروزی زندگی می‌کرد، یکی از قدیمی‌ترین و شاید نخستین دایناسورهایی است که می‌توان آن را در تعریف گسترده به‌عنوان «پرنده» به حساب آورد، هرچند احتمالاً نخستین پرندهٔ تکامل‌یافته نبوده است.

پژوهش‌ها همچنین نشان می‌دهند که آرکئوپتریکس احتمالاً نیای مستقیم پرندگان امروزی نیست. با این حال، محققان می‌گویند آرکئوپتریکس نخستین دایناسور شناخته‌شده‌ای است که شواهد خوبی از پرواز فعال با کمک پرها دارد، هرچند این پرواز احتمالاً کوتاه و محدود بوده است.

روش کشف

این ویژگی‌های تازه زمانی آشکار شدند که پژوهشگران در حال آماده‌سازی و بررسی نمونهٔ فسیلی آرکئوپتریکس در موزهٔ فیلد بودند؛ نمونه‌ای که نخستین‌بار در سال ۲۰۲۵ به‌طور علمی توصیف شد.