SR-71 بلک‌برد: هواپیمای جاسوسی مافوق صوت جنگ سرد که از سرعت زمین پیشی گرفت

تولد یک افسانه جاسوسی: از A-12 تا SR-71

داستان خلق بلک‌برد SR-71 ریشه در ضرورت ساخت هواپیمایی داشت که بتواند از سامانه‌های دفاع هوایی شوروی جان سالم به در ببرد. پس از سرنگونی هواپیمای U-2 سازمان سیا، ایالات متحده به این نتیجه رسید که هواپیماهای زیرصوت در ارتفاعات بالا دیگر برای جمع‌آوری اطلاعات در فضای هوایی دشمن کافی نیستند. این مسئولیت به تیم کلارنس «کلی» جانسون در بخش Advanced Development Projects (اسکاند ورکز) شرکت لاکهید مارتین سپرده شد.

این تیم پیش‌تر روی برنامه A-12 کار کرده بود که اولین هواپیما با قابلیت کروز در سرعت ماخ ۳+ و ویژگی‌های پنهان‌کاری اولیه بود. A-12 در آوریل ۱۹۶۲ اولین پرواز خود را انجام داد و پایه و اساس مهمی برای توسعه SR-71 فراهم آورد. نیروی هوایی آمریکا در ۲۸ دسامبر ۱۹۶۲، قرارداد اولیه ساخت SR-71 را برای یک مدل دو سرنشینه با قابلیت حمل سوخت بیشتر و تجهیزات شناسایی پیشرفته‌تر امضا کرد.

راز سرعت بی‌نظیر بلک‌برد

طراحی SR-71 بلک‌برد کاملاً متفاوت و انقلابی بود. حدود ۸۵ درصد ساختار آن از تیتانیوم ساخته شد؛ فلزی که به دلیل توانایی مقاومت در برابر گرمای شدید تولید شده در پروازهای پایدار با سرعت ماخ ۳+ انتخاب گردید. باقی ساختار از مواد کامپوزیتی برای کاهش سطح مقطع راداری تشکیل شده بود. بدنه کشیده و باریک به همراه بال‌های رو به عقب، هم به کارایی آیرودینامیکی و هم به ویژگی‌های اولیه رادارگریزی کمک می‌کرد.

موتورهای هواپیما، پرات اند ویتنی J58 (که در سال ۱۹۵۷ آزمایش شده بودند)، از حالت ترکیبی توربوجت/رم‌جت استفاده می‌کردند که به SR-71 امکان شتاب مداوم در ارتفاعات بالا را می‌داد. در سرعت کروز، هواپیما عملاً مانند یک رم‌جت عمل می‌کرد. با سرعت ماخ ۳.۲ و در ارتفاعات بیش از ۸۵,۰۰۰ پا، عملکرد بلک‌برد SR-71 به آن اجازه می‌داد تا صرفاً با سبقت گرفتن از تهدیدات، از آن‌ها فرار کند. هرگاه موشک زمین به هوا به سمت هواپیما شلیک می‌شد، مانور استاندارد گریز افزایش سرعت و پشت سر گذاشتن موشک بود.

رکوردشکنی‌ها و عملیات‌های محرمانه

ماموریت‌های عملیاتی بلک‌برد SR-71 در اواخر دهه ۱۹۶۰ آغاز شد و نقش اساسی در جمع‌آوری اطلاعات در طول جنگ ویتنام ایفا کرد. از سال ۱۹۶۸، ماموریت‌های SR-71 از پایگاه هوایی کادنا در اوکیناوا برای رصد فعالیت‌ها بر فراز ویتنام شمالی و لائوس انجام می‌شدند. این هواپیما بعدها از سال ۱۹۷۶ از پایگاه RAF میلدن‌هال در بریتانیا، عملیات‌های شناسایی را بر فراز کره شمالی و مرزهای شوروی پشتیبانی کرد. این ماموریت‌ها در نزدیکی فضای هوایی شوروی انجام می‌شدند، اما هرگز به صورت مستقیم بر فراز آن نبودند، زیرا پروازهای SR-71 تحت نشان نیروی هوایی آمریکا و به صورت علنی انجام می‌شدند، نه مخفیانه تحت کنترل سیا.

SR-71 بلک‌برد در طول عمر خدمتی خود، رکوردهای پروازی متعددی را ثبت کرد و همچنان برخی از آن‌ها را در اختیار دارد. در سال ۱۹۷۴، این هواپیما پرواز فرا اقیانوس اطلس از لندن به نیویورک را در تنها ۱ ساعت و ۵۴ دقیقه و ۵۶ ثانیه با سرعت شگفت‌انگیز ۱۴۳۵.۵۹ مایل بر ساعت به پایان رساند. (برای مقایسه، زمین با سرعت حدود ۱۰۰۰ مایل بر ساعت می‌چرخد، به این معنی که SR-71 در طول پرواز خود از سرعت چرخش خورشید پیشی گرفت.) دو سال بعد، در سال ۱۹۷۶، رکورد مطلق ارتفاع ۸۵۰۶۸.۹۹۷ پا و رکورد مطلق سرعت ۲۱۹۳.۱۶۷ مایل بر ساعت (حدود ماخ ۳.۳) را به دست آورد؛ دستاوردهایی که تا سال ۲۰۲۶ همچنان توسط هیچ هواپیمای سرنشین‌دار و دارای موتور تنفس‌کننده هوا شکسته نشده‌اند.

چرا آمریکا SR-71 بلک‌برد را بازنشسته کرد؟

تا اواخر دهه ۱۹۸۰، بلک‌برد SR-71 به دلیل هزینه‌های عملیاتی بالا و تغییر چشم‌انداز استراتژیک با بررسی‌های فزاینده‌ای روبرو شد. چندین عامل بر توقف برنامه SR-71 تاثیر گذاشت:

• پیشرفت پدافند هوایی شوروی: توسعه رهگیرهای پیشرفته‌تر شوروی مانند میگ-۲۵ و سپس میگ-۳۱، که اگرچه به سرعت SR-71 نبودند، اما موشک‌های پیشرفته‌ای داشتند که می‌توانستند تهدید قابل توجهی برای بلک‌برد باشند.
• ظهور ماهواره‌های جاسوسی: ماهواره‌های جاسوسی توانستند وظایف SR-71 را تا حد زیادی بی‌اثر سازند. این ماهواره‌ها می‌توانستند از سایت‌های حساس شوروی بدون ورود به فضای هوایی آن و بدون به خطر انداختن خدمه عکس‌برداری کنند.
• هزینه‌های عملیاتی بالا: نگهداری و پرواز SR-71 بسیار پرهزینه بود.

برنامه SR-71 نیروی هوایی آمریکا رسماً در ۲۲ نوامبر ۱۹۸۹ خاتمه یافت و آخرین پروازها از پایگاه کادنا در اوایل سال ۱۹۹۰ انجام شد. کنگره در سال ۱۹۹۴ بودجه‌ای برای فعال‌سازی مجدد چند SR-71 اختصاص داد که منجر به از سرگیری پروازها در سال ۱۹۹۵ شد، اما این برنامه نیز کوتاه مدت بود. سازمان ناسا تا اواخر دهه ۱۹۹۰ به پرواز SR-71 ادامه داد و از آن‌ها به عنوان پلتفرم تحقیقاتی برای آیرودینامیک با سرعت بالا، مطالعات پیشرانش، علوم جوی و آزمایش ابزار دقیق پیشرفته استفاده کرد. ناسا SR-71 را در سال ۱۹۹۹ بازنشسته کرد و به این ترتیب آخرین استقرار عملیاتی آن به پایان رسید.