اقتصاد ایران در مسیر احتیاط؛ کاهش رشد مخارج دولت و سقوط سرمایه‌گذاری

سهم دولت در مخارج؛ کاهشی اما پایدار

بررسی داده‌های فصلی نشان می‌دهد که اگرچه مخارج دولت همچنان مثبت باقی مانده، اما روند کاهشی را در پیش گرفته است. در سال ۱۴۰۱، رشد هزینه مصرف نهایی دولت در تمامی فصول ۵.۲ درصد بود که نشان‌دهنده نقش فعال دولت در حفظ سطح تقاضا بود. این رقم در سال ۱۴۰۲ به اوج خود یعنی ۷.۸ درصد در هر چهار فصل رسید.

اما با ورود به سال ۱۴۰۳، آهنگ رشد مخارج دولت کند شد و در تمامی فصول به ۳.۸ درصد محدود گشت. این روند نزولی در سال ۱۴۰۴ نیز ادامه یافت و در بهار و تابستان به ۲.۱ درصد کاهش پیدا کرد.

این ارقام نشان‌دهنده تضعیف نقش دولت در تحریک تقاضا نسبت به سال‌های گذشته است، اگرچه همچنان تنها مؤلفه با رشد پایدار در میان اجزای مخارج باقی مانده است. دولت همچنان به خرج کردن ادامه می‌دهد، اما با سرعتی محتاطانه‌تر و محدودتر از گذشته.

سرمایه‌گذاری در سراشیبی؛ افت تا منفی ۴.۸ درصد

روند تشکیل سرمایه ثابت ناخالص در اقتصاد ایران طی سال‌های اخیر نوسانی و در نهایت کاهشی بوده است. در سال ۱۴۰۱، رشد سرمایه‌گذاری از ۷ درصد در بهار به ۰.۳ درصد در زمستان کاهش یافت و عملاً به مرز توقف نزدیک شد.

در سال ۱۴۰۲، سرمایه‌گذاری با رشد ۵.۳ درصد در بهار و ۵.۷ درصد در زمستان، نشانه‌هایی از بهبود موقت را از خود نشان داد. اما این روند پایدار نماند و در سال ۱۴۰۳، رشد سرمایه‌گذاری دوباره کاهش یافت و از ۳.۴ درصد در بهار به منفی ۱.۲ درصد در پاییز سقوط کرد.

در سال ۱۴۰۴، سرمایه‌گذاری وارد محدوده منفی شد و رشد تشکیل سرمایه ثابت ناخالص در بهار منفی ۱.۹ درصد و در تابستان به منفی ۴.۸ درصد رسید. این کاهش بیانگر تداوم ضعف سرمایه‌گذاری و شکننده بودن پایه‌های رشد اقتصادی است.

مصرف خصوصی؛ احتیاط و نوسان

رفتار مصرف‌کنندگان طی سال‌های اخیر با نوسان بالا و تمایل محدود به رشد پایدار همراه بوده است. در سال ۱۴۰۱، رشد مصرف خصوصی از ۲.۱ درصد در بهار به منفی ۳.۸ درصد در زمستان کاهش یافت که نشان‌دهنده تضعیف قدرت خرید و افزایش احتیاط خانوارها بود.

سال ۱۴۰۲ نوسانات بیشتری را به همراه داشت؛ رشد مصرف خصوصی از منفی ۰.۷ درصد در بهار به ۴.۸ درصد در تابستان افزایش یافت، اما دوباره در پاییز به منفی ۱.۵ درصد سقوط کرد و در زمستان با ۲.۸ درصد به محدوده مثبت بازگشت.

در سال ۱۴۰۳، الگوی ناپایدار مصرف خصوصی ادامه یافت و در بهار ۲.۳ درصد ثبت شد، اما در تابستان به منفی ۰.۷ درصد و در پاییز به منفی ۱.۵ درصد کاهش یافت. این روند در سال ۱۴۰۴ تشدید شد و مصرف خصوصی در بهار منفی ۱.۱ درصد و در تابستان منفی ۱.۴ درصد ثبت شد.

تکرار رشدهای منفی نشان می‌دهد که خانوارها همچنان با احتیاط بالا تصمیم‌گیری می‌کنند. تداوم این وضعیت می‌تواند اقتصاد را در چرخه‌ای از رشد پایین، سرمایه‌گذاری محدود و مصرف محتاطانه گرفتار کند که خروج از آن بدون تغییر در انتظارات، ثبات سیاستی و بهبود فضای اقتصادی دشوار خواهد بود.