آیکون خبر

خبر کامل

CBAM: آغاز عصر جدید تجارت جهانی با تعرفه‌های کربنی اروپا

CBAM: آغاز عصر جدید تجارت جهانی با تعرفه‌های کربنی اروپا

از ژانویه ۲۰۲۶، یکی از بزرگ‌ترین تحولات در عرصه تجارت جهانی به صورت رسمی آغاز به کار خواهد کرد. «مکانیزم تعدیل کربن در مرز» (CBAM)، که ابتکار اتحادیه اروپا است، قرار است نه تنها در داخل این قاره، بلکه بر کالاهای وارداتی نیز هزینه انتشار کربن را تحمیل کند. این سیاست که ظاهراً با هدف حفاظت از محیط زیست و اقلیم طراحی شده، در عمل می‌تواند به یکی از بحث‌برانگیزترین ابزارهای تجاری قرن تبدیل شود؛ ابزاری که بسیاری از اقتصادهای در حال توسعه آن را «حمایت‌گرایی سبز» می‌نامند.

CBAM چیست و چگونه عمل می‌کند؟

مکانیزم تعدیل کربن در مرز، در واقع مکملی برای نظام تجارت انتشار کربن اروپا (EU ETS) محسوب می‌شود. در حال حاضر، تولیدکنندگان اروپایی در صنایع پرانرژی مانند فولاد، سیمان، آلومینیوم و کود شیمیایی، موظف به خرید مجوز برای هر تن CO₂ منتشرشده هستند. قیمت این مجوزها در سال‌های اخیر به شکل چشمگیری افزایش یافته و در مقاطعی از ۹۰ یورو به ازای هر تن نیز فراتر رفته است.

از دیدگاه سیاست‌گذاران اروپایی، اگر کارخانه‌های داخلی ملزم به پرداخت هزینه کربن باشند اما واردات از چنین هزینه‌ای معاف باشد، این امر منجر به انتقال تولید به خارج از اروپا می‌شود که به آن «نشت کربن» می‌گویند. CBAM دقیقاً برای مقابله با این پدیده طراحی شده است. واردکنندگان اروپایی باید میزان انتشار کربن کالاهای وارداتی خود را گزارش دهند و به همان میزان، گواهی کربنی خریداری کنند. قیمت این گواهی‌ها نیز با نرخ بازار کربن اروپا هماهنگ خواهد بود.

این طرح از سال ۲۰۲۳ با الزام به گزارش‌دهی آغاز شده، اما پرداخت واقعی از ژانویه ۲۰۲۶ کلید خواهد خورد. در مرحله نخست، پنج بخش کلیدی شامل فولاد، سیمان، آلومینیوم، کود شیمیایی و برق مشمول این مکانیزم خواهند بود. با این حال، برنامه‌هایی برای گسترش آن به سایر صنایع، از جمله محصولات پایین‌دستی فولاد و حتی پتروشیمی، در دست بررسی است.

تصویری از نماد کربن و تجارتنمادی از تاثیر کربن بر اقتصاد و محیط زیست

تحلیل ابعاد تجاری تعرفه‌های کربنی

اتحادیه اروپا تقریباً ۱۴ درصد از واردات فولاد جهان را به خود اختصاص می‌دهد. ارزش واردات فولاد این بلوک در سال‌های اخیر بین ۳۰ تا ۴۰ میلیارد یورو متغیر بوده است. در بخش آلومینیوم، این رقم حدود ۲۰ میلیارد یورو برآورد می‌شود. اگر شدت کربنی متوسط فولاد تولیدی در کشورهای در حال توسعه را حدود ۲ تا ۲.۵ تن CO₂ به ازای هر تن فولاد و قیمت کربن را ۸۰ یورو در نظر بگیریم، هزینه اضافی می‌تواند به بیش از ۱۵۰ تا ۲۰۰ یورو برای هر تن فولاد برسد؛ رقمی که می‌تواند حاشیه سود بسیاری از صادرکنندگان را به شدت کاهش دهد یا از بین ببرد.

هدف عمیق‌تری پشت این سیاست نهفته است: بازآرایی زنجیره‌های تأمین به سمت تولید کم‌کربن و استفاده از مواد بازیافتی. اروپا قصد دارد مزیت رقابتی را به تولیدکنندگانی بدهد که شدت انتشار کمتری دارند یا از مدل‌های اقتصاد چرخشی بهره می‌برند. این به معنای افزایش استفاده از فولاد قراضه، بالا بردن نرخ بازیافت آلومینیوم و سرمایه‌گذاری در فناوری‌های مبتنی بر هیدروژن است.

تفاوت در شدت انتشار کربن

در حال حاضر، نرخ بازیافت فولاد در اروپا بالای ۸۵ درصد تخمین زده می‌شود و سهم فولاد تولیدشده از قراضه در برخی کشورهای اروپایی به بیش از ۴۰ درصد می‌رسد. اما در بسیاری از کشورهای صادرکننده، این نسبت بسیار پایین‌تر است و وابستگی به کوره‌های بلند مبتنی بر زغال‌سنگ همچنان بالاست. تفاوت شدت انتشار میان فولاد مبتنی بر کوره بلند و فولاد تولیدی در کوره قوس الکتریکی می‌تواند تا دو برابر باشد.

نگرانی‌ها و چالش‌های بین‌المللی

چندین اقتصاد بزرگ در سطح بین‌الملل نسبت به این سیاست ابراز نگرانی کرده‌اند و برخی کشورها تهدید کرده‌اند که این موضوع را به سازمان تجارت جهانی (WTO) ارجاع خواهند داد. استدلال اصلی منتقدان این است که CBAM اصل «رفتار برابر» را نقض کرده و نوعی تعرفه پنهان محسوب می‌شود. در مقابل، کمیسیون اروپا تأکید دارد که این مکانیزم با قوانین WTO سازگار طراحی شده و صرفاً هزینه کربنی را یکسان می‌کند، نه اینکه تعرفه جدیدی وضع کند.

با این حال، اگر کشورهای دیگر نیز سیاست‌های مشابهی را در پیش بگیرند، احتمال شکل‌گیری بلوک‌های تجاری سبز و عمیق‌تر شدن شکاف میان اقتصادهای کم‌کربن و پرکربن وجود دارد. آنچه در ظاهر یک سیاست اقلیمی به نظر می‌رسد، در عمل می‌تواند آغازگر یک نظم تجاری نوین باشد؛ نظمی که در آن شدت انتشار کربن به اندازه کیفیت و قیمت کالا اهمیت پیدا می‌کند. موفقیت CBAM می‌تواند الگویی برای سایر اقتصادهای بزرگ باشد و جهان را با شبکه‌ای از تعرفه‌های کربنی مواجه سازد که عملاً نقشه تجارت بین‌الملل را بازطراحی خواهد کرد.

شناسنامه خبر:

درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:

تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.

دسترسی رایگان به هوشنگ ↗