بررسی تورم در ایران: تفاوت آمارهای رسمی و احساس عمومی جامعه

برآورد یک استاد خارجی و واکنش داخلی

استیو هانکه، استاد دانشگاه جانز هاپکینز، نرخ تورم ایران را ۹۲.۳ درصد برآورد کرده است. او پیش‌تر در سال ۱۳۹۷ نیز تورم ایران را ۱۱۷ درصد اعلام کرده بود و به نظر می‌رسد محاسبات او عمدتاً بر پایه نرخ ارز استوار است. در مقابل، مرکز آمار ایران تورم سالانه دی‌ماه را ۴۴.۶ درصد و تورم نقطه‌ای را ۶۰ درصد اعلام کرده که به وضوح کمتر از برآورد هانکه است.

وحید شقاقی، عضو هیات علمی دانشگاه خوارزمی، در واکنش به این برآوردها اظهار داشت که محاسبه تورم کشورها با اتکا به یک یا دو قلم کالا و از راه دور امکان‌پذیر نیست. او تاکید کرد که در اغلب کشورهای جهان، بانک مرکزی و در ایران نیز مرکز آمار و بانک مرکزی، مسئول اصلی محاسبه تورم هستند.

روش محاسبه تورم و سبد کالایی

شقاقی درباره روش محاسبه تورم توضیح داد که این فرآیند بسیار پیچیده است. بانک مرکزی و مرکز آمار هر یک سبد کالایی ویژه‌ای متشکل از بیش از ۴۰۰ قلم کالا و خدمت دارند که قیمت آن‌ها به صورت مستمر جمع‌آوری می‌شود. میانگین تغییرات این سبد کالایی به محاسبه نرخ تورم منجر می‌شود.

«محاسبه تورم کشورها به این سادگی نیست که فردی با اتکا به یک یا دو قلم کالا و از آن سوی جهان بتواند نرخ تورم را تعیین کند.» – وحید شقاقی

آمارهای رسمی نشان می‌دهند که تورم ماهانه دی‌ماه ۷.۹ درصد بوده که بالاترین تورم ماهانه در دو تا سه سال اخیر محسوب می‌شود. در همین گزارش، تورم ماهانه روغن ۵۲ درصد، گوشت قرمز ۲۰ درصد و گروه شیر، پنیر و تخم‌مرغ ۱۹ درصد ثبت شده است.

تفاوت آمارهای رسمی و احساس عمومی

با وجود اعلام تورم سالانه ۴۴.۶ درصدی و تورم نقطه‌ای ۶۰ درصدی، بسیاری از مردم احساس می‌کنند قیمت‌ها طی یک سال گذشته دو یا چند برابر شده است. شقاقی در توضیح این شکاف میان تورم رسمی و تورم احساسی گفت: «سبد محاسباتی تورم شامل بیش از ۴۰۰ قلم کالا و خدمت است، اما احساس مردم عمدتاً تحت تاثیر ۱۰ تا ۱۵ قلم کالای پرمصرف قرار دارد.»

او افزود که اقلامی مانند اجاره‌بها، حمل‌ونقل، لبنیات، مرغ و نان نقش اصلی را در شکل‌گیری احساس تورمی مردم دارند. در گزارش اخیر مرکز آمار نیز تورم نقطه‌ای خوراکی‌ها ۸۹.۹ درصد اعلام شده که همین موضوع ادراک عمومی از تورم را تشدید می‌کند. شقاقی پیشنهاد داد که نهادهای آماری در کنار شاخص‌های رسمی، یک شاخص جداگانه متمرکز بر اقلام اصلی مصرفی خانوار تعریف کنند تا اعتماد عمومی افزایش یابد.

پیش‌بینی آینده: رکود تورمی و سناریوهای مختلف

با توجه به حذف ارز ترجیحی در میانه دی‌ماه و جهش‌های قیمتی پس از آن، پیش‌بینی می‌شود تورم سالانه در مدار فعلی ۴۴.۶ درصدی باقی نماند. شقاقی تصریح کرد که تورم تا پایان سال به بیش از ۴۵ درصد خواهد رسید و تورم نقطه‌ای نیز افزایش می‌یابد.

برای سال ۱۴۰۵، دو سناریو ترسیم شده است:

• سناریوی خوش‌بینانه: در صورت موفقیت مذاکرات و کاهش تنش‌ها با ایالات متحده آمریکا، تورم در محدوده ۴۵ تا ۵۰ درصد باقی می‌ماند.
• سناریوی بدبینانه: در صورت تشدید تنش‌ها یا بروز درگیری نظامی، تورم می‌تواند به سطوحی برسد که حتی قابل تصور نیست و سقفی برای آن متصور نخواهد بود.

این کارشناس اقتصاد کلان همچنین درباره رشد اقتصادی گفت: «رشد اقتصادی امسال حدود صفر درصد خواهد بود. برای سال آینده نیز در سناریوی خوش‌بینانه رشد نزدیک به صفر پیش‌بینی می‌شود، اما در سناریوی بدبینانه رشد اقتصادی ممکن است به منفی دو تا سه درصد کاهش یابد.» به گفته او، رشد سال آینده بیش از نفت، به عملکرد بخش‌های کشاورزی، صنعت و خدمات وابسته است.