رکوردشکنی پایه پولی و شاخص فلاکت؛ چالش‌های اقتصاد ایران و تحولات جهانی

رکوردشکنی بی‌سابقه رشد پایه پولی

رشد پایه پولی در ایران به ۵۱ درصد رسیده است، نرخی که به گفته رئیس‌کل بانک مرکزی، در دست‌کم ۱۵ سال گذشته بی‌سابقه بوده است. آخرین آمار رسمی مربوط به آبان‌ماه با رشد ۴۷.۵ درصدی بود، اما روند صعودی متوقف نشده و در دی‌ماه رکورد تازه‌ای ثبت کرده است.

• عوامل موثر: آزادسازی سپرده قانونی بانک‌ها، افزایش نسبت آن، و رشد مطالبات بانک مرکزی از شبکه بانکی از عوامل اصلی این افزایش هستند.
• دیدگاه کارشناسان: نیاز بنگاه‌ها به سرمایه در گردش، نوسانات ارزی، کسری بودجه دولت و اضافه‌برداشت بانک‌ها نیز از دیگر عوامل این رشد محسوب می‌شوند.
• چالش پیش رو: تداوم کسری بودجه و مشکلات ساختاری نظام بانکی نشان می‌دهد که مهار تورم تنها با سیاست‌های پولی انقباضی ممکن نیست و نیازمند رشد اقتصادی پایدار است.

فشار همزمان تورم و بیکاری: شاخص فلاکت ۵۰

شاخص فلاکت در پاییز ۱۴۰۴ به عدد ۵۰ رسیده است. این شاخص که از جمع نرخ بیکاری و تورم سالانه به دست می‌آید، تصویری از فشار هم‌زمان بر زندگی مردم را نشان می‌دهد. روند صعودی این شاخص نگران‌کننده است؛ از ۴۱ در بهار به ۴۴ در تابستان و اکنون به ۵۰ در پاییز.

• وضعیت استانی: خوزستان با ۵۸.۴ در صدر استان‌های با شاخص فلاکت بالا قرار دارد، در حالی که گلستان و ایلام نیز شرایط مشابهی دارند.
• معنای فراگیر: حتی با وجود پایین‌تر بودن برخی استان‌ها مانند خراسان جنوبی و تهران از میانگین، عدد ۵۰ برای کل کشور نشان‌دهنده فراگیر شدن فشار معیشتی است.

سازوکار صندوق‌های قابل معامله (ETF) و جلوگیری از حباب

صندوق‌های قابل معامله (ETF) با مکانیزم «خلق و بازخرید» تلاش می‌کنند تا قیمت واحدهای خود را به ارزش واقعی دارایی‌های پایه نزدیک نگه دارند و از شکل‌گیری حباب‌های قیمتی جلوگیری کنند. این سازوکار نقش حیاتی در کارآمدی و شفافیت بازار ETF ایفا می‌کند.

در شرایطی که قیمت ETF در بازار بالاتر از ارزش واقعی آن قرار گیرد، بازارسازان وارد عمل می‌شوند. آن‌ها دارایی‌های واقعی صندوق را خریداری و به صندوق تحویل می‌دهند. صندوق نیز در مقابل، واحدهای جدید ETF منتشر می‌کند و بازارسازان این واحدها را در بازار می‌فروشند. افزایش عرضه واحدها باعث تعدیل قیمت و بازگشت آن به سطح واقعی می‌شود.

در حالت معکوس، زمانی که قیمت ETF پایین‌تر از ارزش واقعی باشد، بازارسازان واحدهای ETF را از بازار خریداری و به صندوق تحویل می‌دهند تا دارایی‌های واقعی دریافت کنند. این فرآیند با کاهش عرضه واحدها، قیمت را دوباره به تعادل بازمی‌گرداند. این سیستم هم فرصت آربیتراژ منطقی برای بازارسازان ایجاد می‌کند و هم به نفع سرمایه‌گذاران است، چرا که انحراف قیمتی کاهش یافته و شفافیت افزایش می‌یابد.

کولاک صادراتی خودروهای چینی در جهان

صنعت خودروی چین در سال ۲۰۲۵ با صادرات ۸ میلیون و ۳۲۰ هزار دستگاه خودرو، برای سومین سال پیاپی جایگاه خود را به‌عنوان بزرگ‌ترین صادرکننده جهان تثبیت کرد و فاصله‌ای معنادار با ژاپن ایجاد نمود. شرکت‌هایی مانند Chery، SAIC Motor و BYD اهداف صادراتی بلندپروازانه‌ای برای سال ۲۰۲۶ دارند.

• تمرکز بر فناوری: رشد ۷۰ درصدی صادرات خودروهای برقی و هیبریدی چین نشان‌دهنده تمرکز این کشور بر فناوری‌های نوین است.
• استراتژی جهانی: حضور پررنگ در اروپا، استرالیا و آمریکای لاتین و حرکت به‌سوی بومی‌سازی در بازارهای هدف، بیانگر استراتژی بلندمدت چین برای تثبیت نفوذ جهانی است.

چراغ سبز مشروط واشنگتن به انویدیا برای فروش تراشه به چین

پس از ماه‌ها کشمکش سیاسی، دولت آمریکا مجوز فروش محدود تراشه H۲۰۰ را به Nvidia صادر کرده است. این مجوز تنها شامل مشتریان تأییدشده و تحت نظارت دقیق خواهد بود و می‌تواند بخشی از سهم از دست‌رفته انویدیا در بازار ۲۲۹ میلیارد دلاری نیمه‌رسانای چین را احیا کند.

• نگرانی‌های امنیتی: نگرانی‌های امنیت ملی آمریکا همچنان پابرجاست و بیم آن می‌رود استفاده از این تراشه‌ها در پروژه‌های نظامی چین، به بازگشت محدودیت‌ها منجر شود.
• پاسخ چین: چین نیز همزمان با استقبال محتاطانه، بر توسعه اکوسیستم بومی و تقویت بازیگرانی مانند Huawei تمرکز دارد.

آزمون سخت چین در خاورمیانه

توافق ایران و عربستان در مارس ۲۰۲۳ با میانجی‌گری چین، بسیاری را به این باور رساند که پکن معمار جدید نظم خاورمیانه است. اما با شعله‌ور شدن بحران غزه، محدودیت‌های نفوذ چین آشکار شد.

• مقایسه با آمریکا: در حالی که ایالات متحده با تحرکات دیپلماتیک و حضور نظامی فعال وارد میدان شد، نقش پکن عمدتاً به بیانیه‌های سیاسی و تماس‌های نمادین محدود ماند.
• اولویت‌های چین: رویکرد چین نشان می‌دهد که اولویت اصلی پکن در منطقه، ثبات برای تداوم تجارت و انرژی است، نه ایفای نقش ضامن امنیتی.
• توازن قدرت: تجارت گسترده با خلیج فارس اهرم اقتصادی مهمی برای چین است، اما تحولات اخیر نشان داد که در لحظات بحرانی، موازنه قدرت همچنان به نفع واشنگتن سنگینی می‌کند.