رکوردشکنی پایه پولی، شاخص فلاکت ۵۰ و چالش‌های نفوذ چین در خاورمیانه

رکوردشکنی رشد پایه پولی: نگرانی‌های اقتصادی ایران

رشد پایه پولی در ایران به ۵۱ درصد رسیده است. این نرخ، به گفته رئیس‌کل بانک مرکزی، در دست‌کم ۱۵ سال گذشته بی‌سابقه بوده و نشان‌دهنده چالش‌های عمیق اقتصادی است. آخرین آمار رسمی مربوط به آبان‌ماه رشد ۴۷.۵ درصدی را نشان می‌داد، اما روند صعودی متوقف نشده و در دی‌ماه رکورد جدیدی ثبت شده است.

عوامل مؤثر بر افزایش پایه پولی

• آزادسازی سپرده قانونی بانک‌ها و افزایش نسبت آن.
• رشد مطالبات بانک مرکزی از شبکه بانکی.
• نیاز بنگاه‌ها به سرمایه در گردش.
• نوسانات ارزی.
• کسری بودجه دولت.
• اضافه‌برداشت بانک‌ها.

با این حال، کارشناسان معتقدند که تداوم کسری بودجه و مشکلات ساختاری نظام بانکی نشان می‌دهد مهار تورم صرفاً با سیاست‌های پولی انقباضی ممکن نیست. تا زمانی که رشد اقتصادی پایدار شکل نگیرد، کنترل پایه پولی به‌تنهایی نمی‌تواند درمان قطعی تورم باشد.

فشار همزمان تورم و بیکاری: شاخص فلاکت در اوج

شاخص فلاکت در پاییز ۱۴۰۴ به عدد ۵۰ رسیده است. این شاخص که از جمع نرخ بیکاری و تورم سالانه به دست می‌آید، تصویری نگران‌کننده از فشار هم‌زمان تورم و بیکاری بر زندگی مردم ارائه می‌دهد و نشان می‌دهد سفره خانوارها تا چه اندازه کوچک‌تر شده است.

روند صعودی شاخص فلاکت

• بهار: ۴۱
• تابستان: ۴۴
• پاییز: ۵۰

این روند صعودی به معنای تشدید فشار اقتصادی است. در برخی استان‌ها وضعیت دشوارتر است؛ خوزستان با ۵۸.۴ در صدر قرار دارد و استان‌های گلستان و ایلام نیز شرایط مشابهی را تجربه می‌کنند. اگرچه استان‌هایی مانند خراسان جنوبی و تهران پایین‌تر از میانگین کشوری هستند، اما رسیدن عدد کل کشور به ۵۰ نشان می‌دهد فشار معیشتی به یک مسئله فراگیر تبدیل شده است.

چرا ETFهای خارجی حباب ندارند؟

صندوق‌های قابل معامله (ETF) با استفاده از مکانیزم «خلق و بازخرید» تلاش می‌کنند قیمت واحدهای خود را همواره به ارزش واقعی دارایی‌های پایه نزدیک نگه دارند و از شکل‌گیری حباب‌های شدید مثبت یا منفی جلوگیری کنند. این سازوکار نقش کلیدی در کارآمدی و شفافیت بازار ETF ایفا می‌کند.

مکانیزم «خلق و بازخرید»

• در صورت افزایش قیمت ETF: بازارسازان دارایی‌های واقعی صندوق را خریداری کرده و به صندوق تحویل می‌دهند. صندوق واحدهای جدید ETF منتشر می‌کند و بازارسازان این واحدها را در بازار می‌فروشند. این افزایش عرضه باعث تعدیل قیمت و بازگشت آن به سطح واقعی می‌شود.
• در صورت کاهش قیمت ETF: بازارسازان واحدهای ETF را از بازار خریداری و به صندوق تحویل می‌دهند تا دارایی‌های واقعی دریافت کنند. این فرآیند با کاهش عرضه واحدها، قیمت را دوباره به تعادل بازمی‌گرداند.

این سیستم، هم فرصت آربیتراژ منطقی برای بازارسازان ایجاد می‌کند و هم به نفع سرمایه‌گذاران است؛ چرا که انحراف قیمتی کاهش یافته، شفافیت افزایش می‌یابد و بازار کارآمدتر و قابل‌اعتمادتر می‌شود. اجرای دقیق این سازوکار می‌تواند از شکل‌گیری حباب‌های قیمتی شدید جلوگیری کند.

کولاک صادراتی خودروهای چینی: پیشتازی در بازار جهانی

صنعت خودروی چین در سال ۲۰۲۵ بار دیگر جایگاه خود را به‌عنوان بزرگ‌ترین صادرکننده جهان تثبیت کرد. این کشور با صادرات ۸ میلیون و ۳۲۰ هزار دستگاه خودرو، فاصله‌ای معنادار با ژاپن ایجاد کرده و برای سومین سال پیاپی از رقبای سنتی خود پیشی گرفته است.

استراتژی رشد و نوآوری

• شرکت‌هایی مانند Chery، SAIC Motor و BYD اهداف صادراتی بلندپروازانه‌ای برای ۲۰۲۶ تعیین کرده‌اند.
• رشد ۷۰ درصدی صادرات خودروهای برقی و هیبریدی چین، مزیت رقابتی این کشور را بر فناوری‌های نوین متمرکز کرده است.
• حضور پررنگ در اروپا، استرالیا و آمریکای لاتین و حرکت به‌سوی بومی‌سازی در بازارهای هدف، بیانگر استراتژی بلندمدت چین برای تثبیت نفوذ جهانی است.

اکنون پرسش اصلی نه ماندگاری چین، بلکه توان رقبا برای همگام شدن با این شتاب بی‌سابقه است.

چراغ سبز مشروط واشنگتن به انویدیا برای فروش تراشه به چین

پس از ماه‌ها محدودیت و کشمکش سیاسی، دولت آمریکا مجوز فروش محدود تراشه H۲۰۰ را به Nvidia صادر کرده است. این مجوز تنها شامل مشتریان تأییدشده و تحت نظارت دقیق خواهد بود و می‌تواند بخشی از سهم از دست‌رفته انویدیا در بزرگ‌ترین بازار نیمه‌رسانای جهان را احیا کند؛ بازاری که طبق برآوردها در سال ۲۰۲۴ حدود ۲۲۹ میلیارد دلار درآمد ایجاد کرده است.

نگرانی‌ها و واکنش‌ها

• نگرانی‌های امنیت ملی آمریکا همچنان پابرجاست و بیم آن می‌رود استفاده از این تراشه‌ها در پروژه‌های نظامی یا زیرساخت‌های حساس چین، به بازگشت محدودیت‌ها منجر شود.
• چین نیز همزمان با استقبال محتاطانه از دسترسی محدود به H۲۰۰، بر توسعه اکوسیستم بومی و تقویت بازیگرانی مانند Huawei تمرکز دارد.

در چنین شرایطی، سرنوشت این مجوز نه‌تنها به ملاحظات فنی، بلکه به تحولات سیاسی و توازن راهبردی دو کشور گره خورده است.

آزمون سخت چین در خاورمیانه: محدودیت‌های نفوذ پکن

توافق ایران و عربستان در مارس ۲۰۲۳ با میانجی‌گری چین بسیاری را به این جمع‌بندی رساند که پکن در حال تبدیل شدن به معمار جدید نظم خاورمیانه است. اما تنها چند ماه بعد و با شعله‌ور شدن بحران غزه، محدودیت‌های نفوذ چین آشکار شد.

تفاوت رویکرد آمریکا و چین

• در حالی که ایالات متحده آمریکا با تحرکات دیپلماتیک و حضور نظامی فعال وارد میدان شد، نقش پکن عمدتاً به بیانیه‌های سیاسی و تماس‌های نمادین محدود ماند.
• حتی در تنش‌های مستقیم میان ایران و اسرائیل نیز چین، با وجود محکومیت لفظی حملات، از ورود عملی پرهیز کرد.

این رویکرد نشان می‌دهد اولویت اصلی پکن در منطقه، ثبات برای تداوم تجارت و انرژی است، نه ایفای نقش ضامن امنیتی. تجارت گسترده با خلیج فارس، هرچند اهرم اقتصادی مهمی برای چین محسوب می‌شود، اما تحولات اخیر نشان داد که در لحظات بحرانی، موازنه قدرت همچنان به نفع واشنگتن سنگینی می‌کند.