کارخانه کمپوست بهشهر؛ گامی نوین در حل بحران پسماند مازندران

ریشه‌های بحران و آسیب‌های زیست‌محیطی

در سالیان گذشته، دفن غیربهداشتی و خام زباله‌ها عمدتاً در عرصه‌های جنگلی، جلگه‌ای و کنار ساحل مازندران، آسیب‌های جبران‌ناپذیری به محیط زیست این منطقه وارد کرده است. نمونه بارز این فاجعه، رهاسازی میلیون‌ها تن زباله در دل جنگل‌های هیرکانی در سایت‌هایی مانند انجیلسی بابل است.

کارشناسان تاکید دارند که مدیریت صحیح پسماند نیازمند یک چرخه منظم است که از تفکیک زباله از مبداء آغاز شده و پس از پردازش، در نهایت به کارخانه کمپوست برای تولید کود ختم می‌شود. با توجه به جایگاه مازندران به عنوان قطب کشاورزی کشور، تولید کود کمپوست از زباله می‌تواند بسیار موثر باشد.

مساحت عرصه‌های دپوی زباله در مازندران که عمدتاً در دل جنگل‌ها قرار دارند، به حدود ۲۰۰ هکتار رسیده است. نفوذ شیرابه‌ها به عمق زمین و آب‌های زیرزمینی، تهدیدی جدی برای سلامت ساکنان اطراف این سایت‌ها محسوب می‌شود و سلامت محصولات کشاورزی را نیز به خطر انداخته است.

چرا زباله‌سوز راه‌حل نیست؟

برخلاف تصور عمومی، کارشناسان معتقدند که کارخانه زباله‌سوز نمی‌تواند راهکار موثری برای حل مشکل زباله مازندران باشد. دلایل این امر عبارتند از:

• عدم صرفه اقتصادی: اجرای این طرح نه تنها صرفه اقتصادی ندارد، بلکه هزینه‌های ساخت و نگهداری بسیار سنگینی را تحمیل می‌کند.
• آلایندگی بالا: زباله‌سوزها آلایندگی زیست‌محیطی زیادی دارند که با اهداف توسعه پایدار مغایرت دارد.
• منسوخ شدن در جهان پیشرفته: بسیاری از کشورهای پیشرفته دنیا دهه‌هاست که استفاده از زباله‌سوزها را از دستور کار خارج کرده و به روش‌های جدیدتری روی آورده‌اند.

«کارشناسان محیط زیست افتتاح کارخانه کمپوست در شرق مازندران را اقدامی مبارک برای ساماندهی زباله مازندران می‌دانند چرا که اگر کارخانه کمپوست با دقت و حساسیت زیست محیطی فعال باشد موثرترین روش برای حل مشکل پسماند است.»

پیشرفت‌ها در مدیریت پسماند: کارخانه کمپوست بهشهر

در راستای حل این معضل، «امید حسن زاده مقیمی»، مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند مازندران، از افتتاح کارخانه کمپوست بهشهر خبر داد. این کارخانه با تامین اعتبار از محل مسئولیت‌های اجتماعی، در کمتر از ۶ ماه به بهره‌برداری رسید.

مشخصات و قابلیت‌های این کارخانه:

• خدمت‌رسانی به ۵ شهر: بهشهر، نکا، گلوگاه، رستم‌کلا و خلیل‌شهر.
• ظرفیت پذیرش: ۲۵۰ تن زباله در روز.
• حذف دفن زباله: با انتقال ریجکت‌ها به زباله‌سوز ساری، دفن زباله در این منطقه به صفر می‌رسد.
• کامل‌ترین چرخه تولید کمپوست: شامل اورهال خط پردازش، توسعه واحد تخمیر و هوادهی، احداث خطوط فاین و گرانول.
• فناوری‌های نوین: برای اولین بار در کشور از سیستم شارژ مکانیزه سالن‌های تخمیر و سیستم هوادهی از کف استفاده شده که راندمان تولید کمپوست را بهبود می‌بخشد.

در حال حاضر، ۱۵۵ تن زباله مربوط به پنج شهر مذکور به این مجتمع منتقل و پردازش می‌شود. همچنین، تصفیه شیرابه‌ها نیز در دستور کار قرار گرفته و شیرابه‌های تصفیه شده برای مصارف کشاورزی قابل استفاده هستند.

تصفیه شیرابه و بازگشت به چرخه کشاورزی

مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند مازندران اظهار داشت که روزانه بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ مترمکعب شیرابه در این کارخانه تولید می‌شود. این شیرابه‌ها پس از طی مراحل تصفیه، به چرخه کشاورزی بازمی‌گردد که گامی موثر در حفظ محیط زیست و منابع آبی منطقه است.

چالش‌های باقی‌مانده و آینده

با وجود گام‌های مثبت برداشته شده، همچنان در برخی شهرهای مرکزی مازندران مانند بابل، آمل و بابلسر، تصمیم قطعی برای حل مشکل زباله اتخاذ نشده است. زباله‌های بابل به استان‌های همجوار منتقل شده و زباله‌های آمل همچنان در عمارت دپو می‌شود.

تجربه تلخ نیروگاه زباله‌سوز نوشهر که با چالش و تعطیلی مواجه شد و تنها کارخانه کمپوست تنکابن که به سرانجامی اثرگذار نرسید، نشان می‌دهد که راه طولانی برای ساماندهی کامل پسماند در مازندران در پیش است. بوی تعفن زباله‌های انباشته در مسیرهای منتهی به جنگل، دریا و کوه‌های مازندران، یادآور زخم عمیق بر پیکر طبیعت شمال کشور است که نیاز به عزم ملی و راهکارهای پایدار دارد.