چالش‌های صنعت فرش ماشینی ایران: تحریم‌ها و قوانین دست‌وپاگیر مانع رشد دو برابری

سهم فرش ماشینی در صادرات نساجی

فرش ماشینی، موکت و کفپوش بخش عمده‌ای از صادرات صنعت نساجی ایران را تشکیل می‌دهند. حدود ۵۰ درصد ارزش صادراتی این صنعت از این محل تأمین می‌شود که سهم فرش ماشینی در میان این اقلام بیشتر است. این بخش از صنعت نساجی با به‌روز بودن ماشین‌آلات، پیشینه تاریخی ایران در صنعت فرش و تلاش فعالان در نمایشگاه‌های بین‌المللی، توانسته است رقابت خود را در عرصه بین‌الملل حفظ کند.

در ۹ ماهه ابتدایی سال جاری، صادرات فرش ماشینی شاهد افزایشی جزئی بوده است. این افزایش، هرچند اندک، مرهون تلاش‌های مضاعف برای حضور در بازارهای جهانی و رقابت با سایر تولیدکنندگان بوده است.

چالش‌ها و موانع رشد

با وجود پتانسیل بالای صنعت فرش ماشینی و موکت ایران برای رقابت در بازارهای بین‌المللی، موانع متعددی بر سر راه رشد آن قرار دارند:

• قوانین و مقررات دست‌وپاگیر: مقررات مزاحم تولید و صادرات، به‌ویژه در سال‌های اخیر، مانع از عملکرد موفق‌تر این صنعت شده‌اند.
• تحریم‌های بین‌المللی: محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها و مشکلات نقل‌وانتقالات مالی و حمل‌ونقل رسمی، بسیاری از بازارهای سنتی ایران در اروپا و آمریکا را از بین برده است. در حال حاضر، عمده صادرات به کشورهای همسایه انجام می‌شود.
• کاهش ارزش پول ملی: کاهش ۴۰ تا ۵۰ درصدی ارزش پول ملی در یک سال، تولیدکنندگان را با مشکلات نقدینگی و تأمین مواد اولیه مواجه کرده و قدرت خرید مصرف‌کنندگان را به‌شدت کاهش داده است.
• افت فروش داخلی: به‌دلیل شرایط اقتصادی و اجتماعی، فروش داخلی فرش، موکت، منسوجات خانگی، پوشاک و کالای خواب با افت قابل‌توجهی روبه‌رو شده است. حدود ۶۰ درصد تولید داخلی با چالش فروش مواجه است.
• اختلالات اینترنت: مشکلاتی که برای اینترنت و فروش‌های اینترنتی پیش آمد نیز به وخامت اوضاع معاملات دامن زده است.

چشم‌انداز و راهکارها

دبیر انجمن صنایع نساجی ایران معتقد است در صورت رفع مقررات دست‌وپاگیر و کمتر شدن مزاحمت‌های تولید، این صنعت در کوتاه‌مدت امکان رشد حداقل دو برابری را دارد. اما در صورت ادامه روند کنونی، بسیاری از واحدهای تولیدی با خطر تعطیلی مواجه خواهند شد.

«اگر فکری به حال این وضعیت واحدهای تولیدی نشود ممکن است سرنوشت بسیاری به تعطیلی بیانجامد.»

برای بهبود وضعیت، اقدامات زیر ضروری است:

• برقراری امنیت تولید: تولیدکننده باید نسبت به آینده صنعت اطمینان خاطر داشته باشد.
• تحریک تقاضا: فراهم آوردن شرایطی که مصرف‌کننده نهایی بتواند خرید انجام دهد و چرخه تولید و فروش به روال عادی بازگردد.
• انعطاف دستگاه‌های دولتی: دولت و مجموعه‌های دولتی باید در وصول مطالبات و تعاملات با تولیدکنندگان انعطاف بیشتری نشان دهند و خود را شرکای کارآفرینی و تولید بدانند.
• همراهی دولت در رفع تعهدات ارزی: با توجه به مشکلات نقل‌وانتقالات مالی ناشی از تحریم‌ها، دولت باید در زمینه رفع تعهد ارزی صادرکنندگان همراهی بیشتری کند.

فشار بر تولیدکنندگان در شرایط خاص اجتماعی و سیاسی، به‌ویژه نزدیک شب عید، نه تنها سوال‌برانگیز است بلکه می‌تواند منجر به بیکاری گسترده و تحمیل هزینه‌های بیشتر به دولت شود.