مهاجرت ستارگان هالیوود به سینمای بین‌الملل: بحران آمریکا یا جذابیت اروپا؟

جشنواره برلین؛ ویترین سینمای جهانی

جشنواره فیلم برلین امسال میزبان دو فیلم پر سر و صدا و پر ستاره بود که توسط کارگردانان غیرهالیوودی ساخته شده‌اند اما بازیگران سرشناسی از آمریکا و بریتانیا در آن‌ها ایفای نقش کرده‌اند:

• «هرس بوته رز» (Rosebush Pruning): این طنز گزنده خانوادگی به کارگردانی کریم عینوز برزیلی، با حضور بازیگران قدرتمندی چون کالوم ترنر، رایلی کیو، ال فانینگ، جیمی بل، لوکاس گیج، تریسی لتس و پاملا اندرسون، داستان یک خانواده آمریکایی را در انزوای کاتالونیا روایت می‌کند.
• «در دریا» (At the Sea): درامی تکان‌دهنده درباره اعتیاد به مواد مخدر از کورنل موندروتسو، کارگردان مجارستانی، که ایمی آدامز در نقش اصلی آن، از همین حالا زمزمه‌های اسکار را به همراه داشته است. موری بارتلت، برت گلدستین، کلویی ایست، دن لوی، جنی اسلیت و رین ویلسون از دیگر بازیگران این فیلم هستند.

بازار فیلم اروپا و پروژه‌های مشترک

در بازار فیلم اروپا نیز پروژه‌های متعددی کارگردانان اروپایی را با ستارگان آمریکایی گرد هم آورده‌اند:

• «فول فیل» (Full Phil): کمدی جدید کوئنتین دوپیو با بازی کریستن استوارت و وودی هارلسون.
• «سیستم سرگرمی از کار افتاده است» (The Entertainment System Is Down): ساخته روبن اوستلوند با حضور کرستن دانست و کیانو ریوز که توسط A24 خریداری شده است.

این روند نشان‌دهنده علاقه روزافزون ستارگان بزرگ به همکاری با کارگردانان بین‌المللی و فاصله گرفتن از تولیدات صرفاً هالیوودی است. موفقیت‌های اخیر در فصل جوایز نیز این موضوع را تأیید می‌کند، از جمله فیلم ترسناک «ماده» (The Substance) ساخته کورالی فارژه با بازی دمی مور، موزیکال جنایی «امیلیا پرز» (Emelia Perez) ساخته ژاک اودیار با بازی زوئی سالدانا و سلنا گومز، و درام اروتیک «بیبی‌گرل» (Babygirl) ساخته هالینا رین با بازی نیکول کیدمن که جشنواره ونیز ۲۰۲۴ را افتتاح کرد.

چرا سینمای مستقل آمریکا جذابیت خود را از دست داده است؟

شارل ژیلیبر، تهیه‌کننده فرانسوی و مدیر شرکت CG Cinéma، معتقد است که بازیگران هالیوود به دنبال جایگزینی برای بلاک‌باسترها و سریال‌ها هستند. او توضیح می‌دهد:

«سینمای مستقل آمریکا شتاب خود را از دست داده است. تولید آن هزینه‌بر است و تعداد پخش‌کنندگان جاه‌طلبی که حاضر باشند روی آن سرمایه‌گذاری کنند، روزبه‌روز کمتر می‌شود.»

ژیلیبر می‌افزاید: «در اروپا باور داریم که فرهنگ باید تا حدی از بازار محافظت شود؛ این موضوع به فیلم‌سازان آزادی بیشتری می‌دهد و به خلق آثار منحصربه‌فرد منجر می‌شود. بازیگران بزرگ به دنبال چنین تجربه‌ای هستند.» او اشاره می‌کند که بازیگران هالیوود با مدیریت هوشمندانه میان پروژه‌های تجاری، فیلم‌های هنری (اغلب اروپایی) و قراردادهای برند، مسیر حرفه‌ای پایداری برای خود می‌سازند.

ریسک‌پذیری و آزادی؛ عوامل جذب‌کننده

کریم عینوز، کارگردان «هرس بوته رز»، از زمان ساخت اولین فیلم انگلیسی‌زبانش، «فایربرند» (Firebrand) محصول ۲۰۲۳ با بازی جود لا و آلیسیا ویکاندر، شاهد افزایش تمایل بازیگران آمریکایی برای همکاری با فیلم‌سازان بین‌المللی بوده است. او می‌گوید:

«ما آزادی‌ای را وارد سینمای انگلیسی‌زبان می‌کنیم که برای بازیگرانی که در قالب‌های بیش از حد صنعتی کار می‌کنند، جذاب است. ده سال پیش، ما را دعوت می‌کردند تا با سینمای آمریکا و بریتانیا همکاری کنیم، اما بیشتر در نقش ارائه‌دهنده خدمات حضور داشتیم. اکنون شرایط تغییر کرده و آن‌ها ما را استخدام می‌کنند.»

عینوز معتقد است که عنصر ریسک‌پذیری، که می‌تواند منجر به تحسین منتقدان و توجه جوایز شود، بخش مهمی از جذابیت همکاری با کارگردانان بین‌المللی است. او همکاری طولانی‌مدت اما استون با یورگوس لانتیموس، فیلم‌ساز یونانی، را نمونه بارز این موضوع می‌داند. ال فانینگ، بازیگر «هرس بوته رز»، نیز به دلیل رقابت در جوایز برای همکاری بین‌المللی اخیرش، «ارزش عاطفی» (Sentimental Value) ساخته یواکیم تریه، که اولین نامزدی اسکار را برای او به ارمغان آورده، نتوانست در برلیناله حضور یابد.

عینوز این همکاری‌ها را یک بازی دو سر برد می‌داند، زیرا حضور ستارگان باعث می‌شود مخاطبان بیشتری فیلم‌های او را ببینند. او می‌گوید: «اکنون زمان منحصربه‌فردی است که ما به‌عنوان مؤلف، برای همکاری با گروه‌های بین‌المللی پذیرفته شده‌ایم.»

تغییر دیدگاه آمریکایی‌ها و فضای سیاسی

این روند در حالی رخ می‌دهد که فضای سیاسی آمریکا، به ویژه در دوران دوم ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ، بیش از پیش ناپایدار شده است. ستارگان بزرگی مانند جورج کلونی و اوا لونگوریا به دلیل نگرانی‌های سیاسی و امنیتی از آمریکا مهاجرت کرده‌اند.

عینوز می‌گوید: «قبلاً این تصور وجود داشت که آمریکا مکانی خودبسنده و خودکفا است. اما با فروپاشی این تصور، جنبه مثبت ماجرا این است که آمریکایی‌ها کنجکاوی بیشتری نسبت به دیگر نقاط جهان، زبان‌ها و شیوه‌های متفاوت روایت پیدا کرده‌اند.»

کوئنتین دوپیو نیز برای کمدی تازه خود «فول فیل» از چهره‌های بزرگی مانند کریستن استوارت و وودی هارلسون استفاده کرده است. هوگو سِلینیاک، تهیه‌کننده دوپیو، می‌گوید «بااستعدادترین بازیگران آمریکایی» به سمت فیلم‌های او جذب می‌شوند، زیرا این آثار جسورانه‌تر از کمدی‌های آمریکایی امروز هستند. او می‌گوید: «وقتی فیلم‌های کوئنتین را برایشان می‌فرستیم، شگفت‌زده می‌شوند، چون کمدی آمریکایی امروز تا حدی مُرده است.»

سینمای بین‌الملل؛ پناهگاهی برای هنرمندان

ناتانائل کارمیتز، مدیر شرکت MK2 Films، اشاره می‌کند که تاریخ سینما پر است از نمونه‌هایی که کارگردانان اروپایی به آمریکا رفته‌اند و ستارگان آمریکایی در فرانسه یا ایتالیا فیلم ساخته‌اند. اما آنچه امروز تغییر کرده این است که «اکنون عمدتاً آمریکایی‌ها هستند که به سوی اروپا می‌آیند؛ چه کارگردان، چه تهیه‌کننده و چه بازیگر.»

«ما صنعتی داریم که ذاتاً پذیرای دیگران است؛ نظامی حمایتی که هنرمندان را از سلطه کامل بازار محافظت می‌کند و به آن‌ها اجازه می‌دهد ریسک کنند، نوآوری کنند و داستان‌هایی آزاد و متفاوت روایت کنند. این همان چیزی است که بسیاری دنبالش هستند و اروپا هنوز از آن دفاع می‌کند.»

تریشا تاتل، مدیر جشنواره برلین، نیز تأکید می‌کند که سینما اکنون یک کسب‌وکار بین‌المللی است و مخاطبان به فیلم‌های جسورانه، غافلگیرکننده و متفاوت علاقه دارند؛ آثاری که قالب‌ها را می‌شکنند.