بحران در بازار طلا: کاهش ۱۶۰ درصدی قدرت خرید و تعطیلی واحدها

بازار طلا در ایران در سال جاری، سالی پرچالش و پویا را پشت سر گذاشته است. این بازار تحت تأثیر عوامل داخلی و بین‌المللی از جمله جهش‌های بی‌سابقه اونس جهانی طلا، نوسانات ارزی، تورم بالا، تنش‌های سیاسی-اقتصادی و تغییر در انتظارات سرمایه‌گذاران قرار گرفته است. افزایش قابل توجه قیمت طلا در بازار داخلی، که در برخی مقاطع از رشد قیمت جهانی نیز فراتر رفت، ناشی از نوسانات نرخ ارز در بازار آزاد بوده و طی ۱۱ ماه گذشته، رشدی غیرقابل پیش‌بینی را رقم زده است.

از اواخر فروردین ماه که قیمت طلا به مرز هفت میلیون تومان رسید، تا اواخر بهمن ماه سال جاری، طلا با رشدی بیش از ۱۶۰ درصدی تنها طی ۱۰ ماه مواجه شد. این نوسانات شدید، علاوه بر ایجاد نااطمینانی در بازار، وضعیت صنعت طلا را با رکود مواجه کرده و به سمت سوداگری سوق داده است.

وضعیت بحرانی صنعت طلا

نادر بذرافشان، رئیس اتحادیه سازندگان و فروشندگان طلا تهران، با اشاره به شرایط کنونی بازار، اظهار داشت که برخلاف پیش‌بینی‌های قبلی برای افزایش تقاضا در روزهای پایانی سال، این انتظارات به دلیل شرایط اقتصادی و روند افزایشی قیمت‌ها محقق نشده است. وی به کاهش محسوس قدرت خرید مردم برای مصنوعات طلا اشاره کرد و افزود:

سال گذشته شاهد افت حدود ۳۰ تا ۴۰ درصدی فروش در روزهای پایانی سال بودیم. حتی در برخی روزهای پایانی اسفندماه، همکاران ما موفق به انجام فروش عادی روزانه خود نیز نشدند و این تجربه در حافظه فعالان صنف باقی مانده و متاسفانه امسال نیز شرایط مشابهی، بلکه دشوارتر، در حال تکرار است.

این وضعیت بحرانی تنها به کاهش فروش محدود نمی‌شود. از ابتدای سال جاری، بازار با نوسانات شدید قیمتی روبرو بوده است؛ ابتدا کاهش قابل توجهی را تجربه کرد و سپس از خردادماه به بعد، روند افزایشی در هر دو بازار داخلی و جهانی شکل گرفت.

توقف فعالیت و تعدیل نیرو در واحدهای تولیدی

آمارهای اخیر نشان می‌دهد که تعدادی از واحدهای تولیدی طلا، به ویژه آنهایی که وضعیت اقتصادی ضعیف‌تری دارند، مجبور به تسویه‌حساب و توقف فعالیت خود شده‌اند. این واحدها که اغلب اجاره‌ای با هزینه‌های پرسنلی و کارگری بالا هستند، عملاً تولید خود را کاهش داده یا متوقف کرده‌اند.

• کاهش ظرفیت تولید: برخی دیگر از واحدها که شرایط بهتری دارند، مجبور به تعدیل نیرو شده‌اند و در حال حاضر تنها با حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد ظرفیت خود فعالیت می‌کنند، یعنی با یک‌سوم یا حتی یک‌چهارم نیروی سابق.
• کاهش کلی تولید: با وجود اینکه از ابتدای سال جاری کاهش ۱۵ تا ۲۵ درصدی تولید تجربه شده بود، آمارهای میدانی اخیر نشان می‌دهد که میزان کاهش تولید به حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد رسیده است.

این وضعیت بیانگر یک شرایط بحرانی جدی برای امروز و به ویژه آینده صنعت طلا است.

عوامل مؤثر بر رکود بازار

رئیس اتحادیه سازندگان و فروشندگان طلا تهران، عوامل متعددی را در شکل‌گیری این وضعیت دخیل دانست:

• افزایش مداوم قیمت‌ها
• نبود ثبات در بازار
• شرایط نامناسب اقتصادی و معیشتی مردم
• رشد شدید قیمت طلا
• کاهش چشمگیر قدرت خرید

در نتیجه این عوامل، اگرچه سرمایه‌گذاری به طور کامل متوقف نشده، اما میزان خرید و سرمایه‌گذاری مردم به حداقل ممکن رسیده است.

چشم‌انداز پایان سال و ماه رمضان

با توجه به همزمانی اسفند ماه امسال با ماه مبارک رمضان، حجم مراسم و مناسبت‌ها به طور طبیعی کاهش می‌یابد. بر اساس مشاهدات میدانی و اطلاعات به دست آمده، چشم‌انداز روشنی برای بهبود تقاضا یا خروج بازار از رکود در پایان سال دیده نمی‌شود و احتمال افزایش محسوس تقاضا در کوتاه‌مدت بسیار بعید است.

نشانه‌های نگران‌کننده

تعطیلی برخی واحدها، کاهش حدود ۴۰ درصدی تولید، فعالیت بسیاری از کارگاه‌ها با یک‌سوم ظرفیت و انجام تسویه‌حساب‌ها از هفته‌های گذشته، همگی نشانه‌هایی نگران‌کننده هستند. با وجود اینکه تسویه‌حساب در روزهای پایانی اسفند امری رایج میان همکاران صنفی است، اما امسال این روند از هفته‌های گذشته آغاز شده؛ به طوری که برخی واحدها کاملاً تعطیل و سایر واحدها نیز صرفاً در صورت دریافت سفارش اقدام به تولید می‌کنند. این آمارها به هیچ وجه امیدوارکننده نیست و متاسفانه نشان‌دهنده تشدید تدریجی بحران در صنعت است.

بی‌اعتمادی و تردید در بازار

رئیس اتحادیه افزود که با توجه به تجربه سال گذشته و افزایش شدید قیمت طلا در سال جاری، قدرت خرید مردم بیش از پیش کاهش یافته است. در یک ماه اخیر، بازار از ثبات قیمتی برخوردار نبوده و همین موضوع باعث شده تا هم فعالان صنف در اثر نوسانات متضرر شوند و هم مردم با تردید و احتیاط بیشتری اقدام به خرید کنند.

نوسانات شدید، به گونه‌ای که در برخی مقاطع طی یک هفته شاهد افزایش ۱۰ تا ۱۵ میلیون تومانی قیمت سکه و رشد قابل توجه قیمت هر گرم طلا بوده‌ایم، فضای بی‌اعتمادی در بازار ایجاد کرده است. نبود ثبات اقتصادی و قیمتی سبب شده حتی افرادی که قصد خرید یا فروش دارند، با ترس و تردید وارد معامله شوند و در نهایت، مجموعه این عوامل، رکود بازار و کاهش تقاضا را بیش از پیش تشدید کرده است.