تحلیل جامع عوامل مؤثر بر نوسانات نرخ ارز در اقتصاد ایران

تحلیل جامع دلایل نوسانات نرخ ارز در ایران

نشست سراسری کارگروه تخصصی علوم اقتصادی کمیته تحول در علوم انسانی بسیج اساتید کشور در تهران، به بررسی عوامل مؤثر بر نرخ ارز و ارائه چارچوبی جامع برای درک این پدیده اقتصادی پرداخت. نرخ ارز به عنوان متغیری کلیدی، قیمت مبادله پول ملی با ارز خارجی را تعیین کرده و بازتاب‌دهنده شرایط کلان اقتصادی کشور است.

عوامل بنیادین و رشد نقدینگی

در تشریح لایه نخست چارچوب تحلیلی، عوامل بنیادین مورد تأکید قرار گرفت. نرخ رشد نقدینگی در پایان آذر ماه ۱۴۰۴ به ۴۵.۶ درصد رسیده است که نسبت به رقم ۴۰.۹ درصدی سال قبل افزایش قابل توجهی داشته. همچنین، نرخ رشد حجم پول به ۵۸ درصد رسیده که حدود ۱۸ درصد بیشتر از سال گذشته است.

تغییر ترکیب نقدینگی به نفع حجم پول، اثر کوتاه‌مدت قوی‌تری بر بازار ارز دارد؛ زیرا این بخش مستقیماً وارد مبادلات و بازار دارایی‌ها می‌شود و فشار قیمتی ایجاد می‌کند.

نقش انتظارات و سوداگری در بازار ارز

عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان به نقش انتظارات در نوسانات نرخ ارز اشاره کرد. اگر فعالان اقتصادی آینده نرخ ارز را افزایشی پیش‌بینی کنند، رفتار تقاضایی آن‌ها می‌تواند به رشد واقعی نرخ ارز منجر شود. هم‌زمانی محدودیت عرضه ارز با فضای روانی منفی، این روند را تشدید کرده است.

لایه سوم تحلیل به سوداگری اختصاص داشت. ساختار بازار ارز ایران و اثرگذاری بازارهای برون‌مرزی، امکان شکل‌گیری رفتارهای سوداگرانه شبکه‌ای را فراهم کرده است.

تراز تجاری و عرضه نهایی ارز

با وجود بهبود کسری تراز تجاری ۹ ماهه از منفی ۸.۳ میلیارد دلار به منفی ۲.۹ میلیارد دلار، نرخ ارز کاهش نیافته است. این امر نشان‌دهنده نقش تعیین‌کننده عرضه نهایی ارز در بازار است و بیانگر این واقعیت است که بهبود تراز تجاری به تنهایی برای کنترل نرخ ارز کافی نیست.

راهکارهای کنترل پایدار بازار ارز

کنترل پایدار بازار ارز مستلزم اقدامات جامع و چندوجهی است. این اقدامات شامل اصلاح ناترازی‌های مالی، مدیریت ترکیب نقدینگی و بازنگری در ساختار بازار ارز می‌شود. این رویکرد می‌تواند به ثبات و پایداری در بازار ارز و در نهایت به بهبود شرایط کلان اقتصادی کشور کمک کند.