مذاکرات صلح «دشوار» روسیه و اوکراین بدون دستیابی به پیشرفت پایان یافت

پایان مذاکرات دشوار در ژنو

مذاکرات صلح که در شهر ژنو سوئیس برگزار شد، پس از ساعت‌ها گفت‌وگو در روز سه‌شنبه، در روز چهارشنبه تنها برای دو ساعت ادامه یافت. با وجود ابراز خوش‌بینی از سوی استیو ویتکاف، فرستاده آمریکا، هر دو طرف روسی و اوکراینی این مذاکرات را «دشوار» توصیف کردند.

یک منبع دیپلماتیک اوکراینی از پیشرفت‌هایی در «مسائل نظامی» مانند تعیین خط مقدم و نظارت بر آتش‌بس خبر داد. با این حال، اختلافات اساسی بر سر مسائل مهمی چون مسئله اراضی و شرایط یک آتش‌بس احتمالی همچنان پابرجا ماند.

ولادیمیر مدینسکی، مذاکره‌کننده روسیه، ضمن دشوار خواندن مذاکرات، از برگزاری جلسه دیگری «به زودی» خبر داد. ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین نیز، اذعان داشت که به دلیل اختلاف مواضع، مذاکرات «آسان» نبوده است.

رستم عمروف، مذاکره‌کننده اوکراینی، با لحنی ملایم‌تر، مذاکرات را «اساسی و فشرده» خواند و گفت که با وجود پیشرفت‌ها، جزئیات در این مرحله قابل افشا نیستند. او تاکید کرد که این فرآیند «پیچیده‌ای است که نیاز به هماهنگی بین همه طرف‌ها و زمان کافی دارد.»

اتهامات و مواضع متضاد

اندکی پیش از پایان مذاکرات، ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، روسیه را به «تلاش برای طولانی کردن مذاکراتی که می‌توانست به مرحله نهایی رسیده باشد» متهم کرد.

دور قبلی مذاکرات در ژانویه در ابوظبی با میانجیگری آمریکا انجام شده بود که به اولین تبادل زندانیان در ماه‌های اخیر منجر شد. زلنسکی روز چهارشنبه از احتمال تبادل دیگری خبر داد.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، که در تلاش‌های دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ پیشگام بوده است، از بن‌بست موجود ابراز نارضایتی کرد. او از اوکراین خواست «هر چه سریع‌تر به میز مذاکره برگردد»، اما زلنسکی این درخواست را «غیرمنصفانه» دانست و آن را رد کرد.

چهار سال جنگ و اختلافات عمیق

با گذشت چهار سال از آغاز حمله روسیه به اوکراین، فاصله قابل توجهی بین خواسته‌های روسیه و آنچه اوکراین «صلح عادلانه» می‌داند، وجود دارد. روسیه به دنبال کنترل کامل دونباس شرقی اوکراین، شامل مناطق دونتسک و لوهانسک است.

اوکراین این درخواست را رد کرده و آن را به معنای واگذاری قلمرو تحت حاکمیت خود، از جمله شهرهای مستحکم و خطوط دفاعی طولانی در منطقه دونتسک می‌داند. بسیاری از اوکراینی‌ها معتقدند که واگذاری این مناطق، کشور را در برابر تهاجمات بعدی روسیه آسیب‌پذیر خواهد کرد. زلنسکی روز سه‌شنبه به رسانه آمریکایی اکسیوس گفت که اوکراینی‌ها در صورت برگزاری همه‌پرسی، هرگونه طرحی برای واگذاری دونباس را رد خواهند کرد.

یکی دیگر از نقاط اختلاف، وضعیت نیروگاه هسته‌ای زاپوریژیا است. این نیروگاه که بزرگترین نیروگاه اروپا محسوب می‌شود، از مارس ۲۰۲۲ تحت کنترل روسیه قرار دارد. اوکراین خواهان بازپس‌گیری آن است و زلنسکی پیشتر پیشنهاد کرده بود که کنترل آن با آمریکایی‌ها به اشتراک گذاشته شود، پیشنهادی که مسکو بعید است با آن موافقت کند.

نقش اروپا و سالگرد جنگ

مقامات بریتانیا، فرانسه، آلمان و ایتالیا نیز در ژنو حضور داشتند و در حاشیه نشست سه‌جانبه با اوکراینی‌ها مذاکره کردند. نمایندگان اروپایی تلاش کردند تا در مذاکرات به رهبری ایالات متحده شرکت کنند، اما موفق نشدند. با این حال، زلنسکی تاکید کرد که مشارکت اروپا برای هرگونه توافق نهایی «ضروری» است.

سه‌شنبه آینده، چهارمین سالگرد حمله تمام‌عیار روسیه به اوکراین خواهد بود. این جنگ تاکنون منجر به کشته شدن هزاران نظامی و غیرنظامی و آوارگی میلیون‌ها نفر در سراسر اوکراین شده است.

ولادیمیر پوتین ماه گذشته هشدار داده بود: «اگر مقام‌های کی‌یف نخواهند این موضوع را مسالمت‌آمیز حل کنند، همه مشکلات پیش‌رو را با ابزار نظامی حل خواهیم کرد.»

کارشناسان معتقدند که هر دو طرف دچار فرسودگی گسترده‌ای شده‌اند. تحلیلگران «مؤسسه مطالعات جنگ» برآورد کرده‌اند که با سرعت کنونی پیشروی، روسیه تا اوت ۲۰۲۷ زمان نیاز دارد تا باقی‌مانده دونتسک را تصرف کند؛ البته این پیش‌فرض قطعی نیست.