عباس آخوندی: ایران باید از نقش اخلال‌گر به ثبات‌ساز تغییر کند

واقعیت‌های زنجیره ارزش جهانی و نقش ایران

آخوندی با طرح این پرسش که آیا کشورهای جنوب خلیج فارس دنباله‌رو آمریکا هستند، اظهار داشت که این کشورها منافع مشترکی با آمریکا دارند و تلقی موجود در ایران با واقعیت بی‌رباط است. وی به مذاکرات امنیتی بین ترکیه، عربستان و پاکستان اشاره کرد و گفت: «وقتی از منظر زنجیره ارزش به موضوع نگاه می‌کنید، کل آن تعاریفی که ذهن ما را شکل داده، باید تغییر کند.»

زنجیره ارزش: یک واقعیت بیرونی

آخوندی تأکید کرد که زنجیره ارزش یک واقعیت خارجی است و توسط ما ایجاد نمی‌شود. این زنجیره می‌تواند اقتصادی، سیاسی، امنیتی، فرهنگی یا اجتماعی باشد و میزان پیوستگی و مبادلات در آن اهمیت دارد. او پرسید: «حلقه ضعیف کجاست؟»

تجربه‌ای که برای ما رخ داده دقیقاً همین را نشان می‌دهد؛ زمانی که ایران به‌عنوان یک حلقه ضعیف عمل می‌کند یا حتی به‌عنوان حلقه‌ای مخل در زنجیره دیده می‌شود، کل زنجیره از کار نمی‌افتد. طرف‌های دیگر مسیر خود را تغییر می‌دهند؛ یک‌بار از طریق پاکستان ارتباط برقرار می‌کنند و بار دیگر از مسیر عراق. زنجیره سر جای خودش باقی می‌ماند و کار خودش را انجام می‌دهد.

وی به سرمایه‌گذاری چین در بیش از ۲۰ بندر در نقاط مختلف جهان اشاره کرد و این اقدام را نشان‌دهنده تلاش چین برای ثبات زنجیره ارزش دانست. بنادر در این تئوری، کارکرد دوگانه ثبات و امنیت و همچنین تجاری-بازرگانی دارند.

ایران: از اخلال‌گر تا ثبات‌ساز

آخوندی با انتقاد از نقش «بازی‌خراب‌کن» ایران در ۴۶ سال گذشته، که با تهدید به بستن تنگه هرمز (مسیر عبور ۴۰ درصد نفت چین و ۲۰ درصد انرژی جهان) نمود یافته، خواستار تغییر پارادایم شد. او پیشنهاد کرد که ایران می‌تواند نقش ثبات‌ساز، تأمین‌کننده امنیت و تسهیل‌گر را در منطقه ایفا کند.

مفهوم نادرست استقلال

به گفته آخوندی، ایران مفهوم استقلال را به اشتباه شبیه یک «دژ» تعریف کرده که به معنای عدم همکاری با دیگران است. او این رویکرد را موجب فقر، انزوا و محرومیت از فرصت‌های جهانی دانست.

اعداد و ارقام در زنجیره ارزش جهانی

آخوندی به ارقام تولید ناخالص جهانی اشاره کرد تا بحث را از حالت نظری خارج کند:

• تولید ناخالص جهانی: تقریباً ۱۰۶ هزار میلیارد دلار سالانه
• سهم آمریکا: ۳۰ تا ۳۱ هزار میلیارد دلار
• سهم اتحادیه اروپا: حدود ۲۰ هزار میلیارد دلار
• سهم چین: حدود ۱۹ هزار میلیارد دلار

این سه بازیگر روی‌هم‌رفته حدود ۶۸ درصد کل تولید ناخالص جهان را به خود اختصاص می‌دهند. آخوندی تأکید کرد که حذف آمریکا و اتحادیه اروپا از منطقه خلیج فارس غیرممکن است و برای حضور در این بازی، ایران باید از «حلقه همراه‌تر» یعنی چین شروع کند.

موانع همکاری با چین

او معتقد است که ایران برای همکاری با چین باید پرونده «بی‌ربط اوکراین» با اتحادیه اروپا و «منازعه با آمریکا» را ببندد. چین با مبادلات ۶۰۰ میلیارد دلاری با آمریکا و بیش از ۴۰۰ میلیارد دلاری با اروپا، حاضر به بازی در «زمین ایران» نیست.

آخوندی پیشنهاد کرد که ایران باید با چین آغاز کند، سپس به عربستان و پاکستان بپیوندد و در نهایت عراق و سایر کشورهای منطقه را وارد بازی کند تا در زنجیره ارزش منطقه حضور فعال داشته باشد.

سرمایه و تجارت در خلیج فارس

وی به ارقام قابل توجه سرمایه و تجارت در جنوب خلیج فارس اشاره کرد:

• سرمایه ده صندوق توسعه ملی در جنوب خلیج فارس: ۴ هزار میلیارد دلار
• میزان تجارت کشورهای جنوب خلیج فارس: سالانه ۱۵۵۰ میلیارد دلار

این ارقام نشان‌دهنده اهمیت اقتصادی منطقه برای قدرت‌های جهانی است.

نقش فناوری و اقتصاد دیجیتال

آخوندی به اهمیت اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی در زنجیره ارزش جهانی اشاره کرد:

• عربستان: ۱۵ درصد اقتصاد دیجیتال، هدف ۲۰ درصد تا ۲۰۳۰
• امارات: ۱۰ درصد اقتصاد دیجیتال، هدف ۲۰ درصد تا ۲۰۳۰

هر دو کشور به دنبال سهم قابل توجهی در هوش مصنوعی جهانی هستند. او تأکید کرد که دستیابی به این اهداف نیازمند کاهش ریسک‌های امنیتی به سمت صفر است. در این زمینه، ایران می‌تواند نقش تسهیل‌کننده امنیت را ایفا کند یا به عنوان یک عنصر اخلال‌گر، امنیت را تهدید کند. انتخاب بین این دو نقش، پرسش اصلی پیش روی ایران است.