اصول علمی و زمان‌بندی صحیح هرس درختان گردو برای افزایش باردهی و طول عمر

مراحل هرس درختان گردو

درختان گردو در دو مرحله اصلی هرس می‌شوند:

• مرحله اول (۱ تا ۵ سالگی): در این دوره، درختان با حداقل هرس یا بدون هرس نگهداری می‌شوند تا رشد اولیه آن‌ها تقویت شود.
• مرحله دوم (۶ تا ۱۰ سالگی): از این مرحله به بعد، هرس شامل حذف شاخه‌هایی است که باعث سایه‌اندازی روی یکدیگر شده‌اند، شاخه‌های ضعیف ناشی از رقابت برای جذب مواد غذایی، و شاخه‌های مزاحم در تاج درخت.

شناسایی و حذف شاخه‌های اصلی، شاخه‌های چنگالی، شاخه‌های روییده از مرکز تاج، شاخه‌های مزاحم در برداشت میوه، پاجوش‌ها و شاخه‌های خشک و بیمار از اصول ضروری در هرس گردو به شمار می‌رود.

سیستم تربیتی «محوری مرکزی تعدیل‌یافته»

فرخی تولیر بهترین سیستم تربیتی برای درختان گردو را «محوری مرکزی تعدیل‌یافته» معرفی کرد. در این سیستم:

• درخت پس از سه تا چهار سال رشد، باید فرم اصلی خود را در سه طبقه با فاصله حدود یک متر از یکدیگر تشکیل دهد.
• مدیریت صحیح فرم درخت، تأمین مواد مغذی برای شاخه‌های بارده را تسهیل کرده و به رشد متعادل درخت کمک می‌کند.
• درخت باید دارای چند شاخه نسبتاً ضخیم در ارتفاع ۱۲۰ تا ۱۸۰ سانتی‌متر باشد.

برای دستیابی به این فرم، در سال‌های اولیه، نهال از ارتفاع حدود یک و نیم متری سربرداری می‌شود و محل برش با چسب باغبانی پوشانده می‌شود تا رشد شاخه‌های جانبی تحریک گردد. در سال‌های بعد نیز با تنک شاخه‌ها از روی تنه و سربرداری یک‌سوم طول شاخه‌های باقی‌مانده، فرم مناسب تاج تکمیل می‌شود.

اهمیت نور در باردهی و زمان مناسب هرس

نقش نور

تراکم بیش از حد شاخه‌ها، کاهش دریافت نور و تولید ناکافی چوب جدید، از عوامل بازدارنده باردهی منظم درختان گردو هستند. گردو درختی نورپسند است و افزایش سایه موجب کاهش عملکرد می‌شود. بنابراین، هرس انتخابی شاخه‌ها برای نفوذ نور کافی به داخل تاج ضروری است. شاخه‌های حذف‌شده باید به‌صورت یکنواخت از تمام جهات تاج انتخاب شوند تا نور به‌طور متعادل وارد تاج شود. همچنین، در هر نوبت هرس نباید بیش از ۲۵ درصد شاخه‌ها حذف شود، زیرا برگ‌ها اندام‌های اصلی تولید مواد غذایی گیاه هستند.

زمان هرس

عملیات هرس باید در فصل استراحت گیاه انجام شود. اواخر زمستان، به‌ویژه از ابتدای اسفند تا پایان این ماه و پیش از شروع رشد فعال، زمان ایده‌آل‌تری است تا زخم‌های ناشی از برش در شرایط مناسب‌تری ترمیم شوند.

درخت گردو نسبت به برش حساس بوده و میزان شیره خروجی آن که به اصطلاح خون درخت نامیده می‌شود، بیشتر از سایر درختان میوه است و مهار آن دشوارتر خواهد بود.

هرس در اواخر پاییز، اوایل زمستان یا در فصل رشد بهار توصیه نمی‌شود؛ زیرا در بهار اتلاف زیاد آب می‌تواند موجب آسیب جدی به درخت شود و در زمستان نیز یخ‌زدگی محل برش احتمال پارگی بافت را افزایش می‌دهد.

تفاوت نیاز هرس در ارقام مختلف گردو

شدت هرس باید متناسب با عادت باردهی درخت باشد:

• ارقام با باردهی انتهایی: مانند فرانکت، حداقل هرس را نیاز دارند.
• ارقام با باردهی جانبی: مانند پدرو، چندلر، پاین، فرنت، سر، لارا، پرشیا، کاسپین، چالدران، الوند، دماوند و جمال که اغلب زودبارده و پربار هستند، به هرس بیشتری نیاز خواهند داشت.

اجرای صحیح و علمی هرس، ضمن افزایش کیفیت و کمیت محصول، نقش مهمی در افزایش طول عمر اقتصادی باغ‌های گردو ایفا می‌کند.