شکار غیرمجاز در لرستان؛ بحرانی خاموش با ریشه‌های اقتصادی و فرهنگی

تجارت زیرزمینی گوشت وحشی

در بسیاری از مناطق کوهستانی و روستاهای لرستان، شکار غیرمجاز دیگر پدیده‌ای نادر نیست، بلکه به فعالیتی نیمه‌پنهان تبدیل شده است. شکارچیان، اغلب با استفاده از سلاح‌های غیرمجاز یا مجوزهای قدیمی، شبانه به ارتفاعات می‌روند. گوشت شکار شده، به ویژه از گونه‌هایی مانند کل و بز یا گراز، در یک شبکه غیررسمی و زیرزمینی میان واسطه‌ها دست به دست شده و در نهایت به مشتریانی در شهرهای اطراف می‌رسد.

بررسی‌های میدانی نشان می‌دهد که قیمت گوشت وحشی، بسته به نوع گونه و فصل، می‌تواند چندین برابر گوشت دام باشد. همین اختلاف قیمت چشمگیر، انگیزه اصلی تداوم این بازار سیاه را فراهم می‌آورد. این گوشت‌ها اغلب بدون هیچ گونه نظارت بهداشتی عرضه می‌شوند که خطر انتقال بیماری‌های مشترک انسان و حیوان را به شدت افزایش می‌دهد و سلامت مصرف‌کنندگان را به خطر می‌اندازد.

چالش‌های محیط‌بانی و ضعف نظارتی

یکی از محیط‌بانان باسابقه منطقه، وضعیت موجود را با نگرانی توصیف می‌کند:

«فشار زیاد است و ما نیروی کمی داریم. وسعت مناطق حفاظت‌شده بسیار بالاست، اما تعداد محیط‌بان‌ها محدود است. گاهی اوقات باید شب‌ها ده‌ها کیلومتر را در مسیرهای صعب‌العبور گشت‌زنی کنیم.»

«شکارچی فقط یک نفر نیست؛ پشت او خریداری است که حاضر است پول خوبی بپردازد. وقتی تقاضا وجود دارد، عرضه نیز قطع نمی‌شود.»

ریشه‌های اقتصادی: فقر و بیکاری

لرستان از جمله استان‌هایی است که سال‌هاست با معضل بیکاری دست و پنجه نرم می‌کند. در چنین شرایطی، شکار غیرمجاز برای برخی جوانان به راهی سریع برای کسب درآمد تبدیل می‌شود. نبود فرصت‌های شغلی پایدار، انگیزه حفظ حیات‌وحش و محیط زیست را در میان ساکنان محلی کاهش می‌دهد.

کارشناسان محیط زیست بر این باورند که بدون توسعه معیشت‌های جایگزین و پایدار مانند گردشگری مسئولانه، صنایع دستی یا دامداری مدرن، مقابله صرفاً امنیتی با شکار غیرمجاز نتایج بلندمدتی نخواهد داشت و این چرخه معیوب همچنان ادامه خواهد یافت.

پیامدهای زیست‌محیطی فاجعه‌بار

شکار بی‌رویه و کاهش جمعیت علف‌خواران وحشی، زنجیره غذایی منطقه را به شدت مختل می‌کند. به عنوان مثال، کم شدن طعمه‌های طبیعی می‌تواند باعث نزدیک شدن گوشت‌خوارانی مانند پلنگ به روستاها شود و تعارض میان انسان و حیات‌وحش را افزایش دهد. از سوی دیگر، شکار بی‌رویه در فصل زادآوری، احیای جمعیت گونه‌ها را دشوار می‌سازد و آنها را در معرض خطر انقراض قرار می‌دهد.

کارشناسان هشدار می‌دهند که اگر روند کنونی ادامه یابد، برخی گونه‌های بومی زاگرس با خطر جدی کاهش جمعیت و حتی نابودی روبرو خواهند شد. این امر نه تنها تنوع زیستی منطقه را تهدید می‌کند، بلکه بر کل اکوسیستم و تعادل طبیعی آن تأثیر منفی خواهد گذاشت.

مسیر بازار سیاه: از کوه تا سفره

مسیر گوشت وحشی معمولاً از شکارچی آغاز شده و به واسطه‌های محلی ختم می‌شود. معاملات اغلب به صورت شفاهی و در شبکه‌های غیررسمی انجام می‌گیرد. نبود نظارت بهداشتی، نگهداری نامناسب و حمل‌ونقل غیراستاندارد این گوشت‌ها، سلامت مصرف‌کننده را به طور جدی تهدید می‌کند.

گزارش‌های غیررسمی حاکی از آن است که حتی برخی رستوران‌های غیررسمی نیز به صورت پنهانی از این گوشت‌ها استفاده می‌کنند، هرچند اثبات این موارد دشوار است. این چرخه ناسالم، علاوه بر آسیب‌های زیست‌محیطی، سلامت عمومی جامعه را نیز به خطر می‌اندازد.

نیاز به عزمی فراگیر

شکار غیرمجاز در لرستان تنها یک تخلف فردی نیست؛ بلکه بازتابی از مشکلات عمیق اقتصادی، ضعف نظارتی و چالش‌های فرهنگی است. اگرچه محیط‌بانان با کمترین امکانات در خط مقدم این مبارزه ایستاده‌اند، اما حل این بحران نیازمند عزمی فراگیر است؛ از سیاست‌گذاران و نهادهای دولتی گرفته تا شهروندان و جوامع محلی. زاگرس، با همه شکوه و عظمتش، به سکوت ما وابسته نیست؛ بلکه به اقدام و مسئولیت‌پذیری جمعی ما نیاز دارد تا حیات وحش آن حفظ شود.