تخریب شبانه یخچال تاریخی کهنستان اصفهان؛ میراث‌فرهنگی پیگیری می‌کند

جزئیات تخریب و اهمیت تاریخی یخچال کهنستان

حسین مقصودی، اصفهان‌پژوه، با ابراز تأسف از این حادثه، اظهار داشت که یخچال کهنستان که نمادی از فناوری بومی در سازگاری با اقلیم کویری اصفهان است، دچار آسیب جدی شده است. وی با اشاره به بازدید میدانی، بیان کرد که سه لایه از هفت چینه‌ی بالایی این سازه که حدود هفت و نیم متر ارتفاع دارد، تخریب شده است. آثار به‌جامانده نشان‌دهنده استفاده از ماشین‌آلات مکانیکی در این تخریب است و نه ابزار دستی. مقصودی تأکید کرد که در صورت عدم حفاظت مستمر، امکان گسترش آسیب به سایر بخش‌ها نیز وجود دارد.

این اصفهان‌پژوه به نقش حیاتی یخچال‌های سنتی در تأمین یخ شهرهای کویری پیش از ورود صنعت برق اشاره کرد. این سازه‌ها با دیوارهای قطور خشتی، چاله‌های عمیق و سایه‌اندازهای بلند، امکان ذخیره یخ در زمستان و استفاده از آن در تابستان را فراهم می‌کردند. از حدود ۵۰ یخچال تاریخی اصفهان، امروز تنها یخچال کهنستان باقی مانده است.

«یخچال کهنستان افزون بر ارزش تاریخی، ظرفیت مطالعاتی و آموزشی نیز دارد، زیرا نحوه مدیریت منابع آب و انرژی در دوره پیش از برق را نشان می‌دهد و می‌تواند در پژوهش‌های مرتبط با معماری بومی و میراث فرهنگی مورد توجه قرار گیرد.»

مقصودی همچنین یادآور شد که پیگیری‌ها برای ثبت ملی این اثر حدود دو سال پیش آغاز و در نهایت یخچال کهنستان در فهرست آثار ملی ثبت شده است. این امر به معنای لزوم رعایت ضوابط میراث‌فرهنگی برای هرگونه اقدام عمرانی در محدوده آن است.

واکنش و پیگیری مسئولان میراث‌فرهنگی

امیر کرم‌زاده، مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان اصفهان، اعلام کرد که موضوع تخریب یخچال کهنستان در دست بررسی است و اقدامات قانونی لازم در این زمینه انجام خواهد شد. وی افزود که کارشناسان میراث‌فرهنگی بلافاصله پس از اطلاع از حادثه، از محل بازدید کرده و بررسی‌های فنی برای تعیین میزان و علت تخریب را آغاز کرده‌اند.

کرم‌زاده تأکید کرد که یخچال کهنستان از آثار ثبت‌شده در فهرست آثار ملی است و هرگونه مداخله در حریم و محدوده آن بدون هماهنگی با میراث‌فرهنگی تخلف محسوب می‌شود. در صورت احراز تخلف، موضوع از طریق مراجع قانونی پیگیری و با عوامل احتمالی برخورد خواهد شد.

«حفاظت از آثار تاریخی نیازمند همکاری همه دستگاه‌های اجرایی و مدیریت شهری است و صیانت از بناهای ثبت‌شده بر اساس ضوابط قانونی انجام می‌شود.»

وی همچنین اشاره کرد که پس از جمع‌بندی گزارش کارشناسی، درباره نحوه مرمت و استحکام‌بخشی بنا تصمیم‌گیری و در صورت نیاز طرح مرمتی تهیه و اجرا خواهد شد.

میزان تخریب و هویت متخلف

سید روح‌الله سیدالعسگری، معاون میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان اصفهان، جزئیات بیشتری از تخریب ارائه داد. وی بیان کرد که پرونده ثبت ملی یخچال کهنستان (کوهستانک) پیش از تخریب آماده شده و در مرداد ماه در شورای ثبت ملی کشور با اکثریت آرا واجد شرایط ثبت شناخته شده بود.

سیدالعسگری با بیان اینکه بر اساس گزارش‌های اولیه، این یخچال به‌صورت شبانه و توسط یکی از مالکان زمین تخریب شده است، اعلام کرد که موضوع از طریق مراجع قانونی در حال پیگیری است و شکایت رسمی علیه فرد یا افراد متخلف ثبت و پیگیری می‌شود. وی میزان تخریب را حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد دیوار بنا تخمین زد.

معاون میراث‌فرهنگی استان اصفهان همچنین توضیح داد که پیش از وقوع این تخریب، طرح مرمتی یخچال کوهستانک با همکاری معاونت نوسازی و بهسازی شهرداری اصفهان تهیه شده بود، اما اجرای آن پیش از حادثه تخریب به نتیجه نرسید و مکاتبات لازم با شهردار منطقه برای حفاظت از این اثر انجام شده بود.

وی در پایان تأکید کرد که این اثر به‌عنوان بنای واجد ارزش و ثبت‌شده شناخته شده و انتظار می‌رود دستگاه‌های مسئول در حوزه مدیریت زمین و ساخت‌وساز، نظارت دقیق‌تری بر حفاظت از آثار تاریخی داشته باشند.