خبر کامل
دریاچه ارومیه؛ امید به احیا با افزایش تراز آب در زمستان ۱۴۰۴
دریاچه ارومیه، نگین آبی شمال غرب ایران، پس از سال‌ها دست و پنجه نرم کردن با بحران خشکسالی و پسروی، در زمستان سال جاری نشانه‌هایی امیدوارکننده از احیا را به نمایش گذاشته است. افزایش چشمگیر بارش‌ها در حوضه آبریز، تقویت جریان رودخانه‌های منتهی به دریاچه و تداوم برنامه‌های مدیریتی، همگی دست به دست هم داده‌اند تا سطح آب این پهنه آبی بالا آمده و وسعت آن به طور نسبی گسترش یابد. با این حال، کارشناسان محیط زیست هشدار می‌دهند که مسیر دستیابی به احیای پایدار، همچنان طولانی و نیازمند تلاش‌های مستمر است.
بارش‌های مؤثر و تأثیر آن بر حوضه آبریز
حوضه آبریز دریاچه ارومیه که گستره‌ای از استان‌های آذربایجان‌غربی، آذربایجان‌شرقی و کردستان را در بر می‌گیرد، در ماه‌های اخیر شاهد بارندگی‌های قابل توجهی بوده است. این بارش‌ها، به ویژه در فصول پاییز و اوایل زمستان، به افزایش رواناب‌ها و تقویت ورودی آب از رودخانه‌های اصلی همچون زرینه‌رود و سیمینه‌رود منجر شده است.
علاوه بر بارش برف در ارتفاعات، ذوب تدریجی این برف‌ها در روزهای نسبتاً معتدل بهمن‌ماه نیز به افزایش آورد رودخانه‌ها کمک شایانی کرده است؛ این عامل در تثبیت سطح آب دریاچه نقشی حیاتی ایفا می‌کند.
رشد تراز آب؛ فاصله‌ای تا نقطه مطلوب
بررسی‌های میدانی و داده‌های منتشرشده از سوی نهادهای استانی نشان‌دهنده افزایش قابل توجه تراز آب دریاچه نسبت به مدت مشابه سال گذشته است. وسعت سطح آب نیز رشد محسوسی را تجربه کرده و در برخی مناطق، پهنه‌هایی که سال‌ها خشک مانده بودند، مجدداً زیر آب رفته‌اند.
با این وجود، سطح کنونی دریاچه همچنان با تراز اکولوژیک فاصله زیادی دارد. تراز اکولوژیک به سطحی اطلاق می‌شود که در آن تعادل زیستی، پایداری شوری آب و بقای گونه‌های بومی مانند آرتمیا تضمین می‌شود؛ وضعیتی که هنوز به طور کامل محقق نشده است.
کشاورزی و مصرف آب؛ چالش اصلی احیا
بخش عمده مصرف آب در حوضه دریاچه ارومیه به کشاورزی اختصاص دارد. در دهه‌های گذشته، توسعه بی‌رویه اراضی کشاورزی و برداشت گسترده از منابع آب سطحی و زیرزمینی، به عنوان یکی از مهم‌ترین عوامل افت تراز دریاچه شناخته می‌شود.
در سال‌های اخیر، اقداماتی برای اصلاح الگوی کشت، توسعه سامانه‌های آبیاری نوین و کاهش برداشت از چاه‌های غیرمجاز آغاز شده است. اما کارشناسان معتقدند که اثربخشی این اقدامات نیازمند تداوم و نظارت دقیق است؛ چرا که هرگونه بازگشت به الگوهای پرمصرف می‌تواند دستاوردهای مقطعی ناشی از ترسالی را خنثی کند.
پروژه‌های انتقال آب و رویکرد بلندمدت
اجرای طرح‌های انتقال آب از حوضه‌های مجاور و مدیریت رهاسازی آب از سدها، از دیگر محورهای برنامه احیای دریاچه ارومیه است. این پروژه‌ها، اگرچه در کوتاه‌مدت می‌توانند بخشی از کمبود آب را جبران کنند، اما به تنهایی راه‌حل نهایی بحران محسوب نمی‌شوند.
کارشناسان حوزه محیط زیست تأکید دارند که احیای پایدار دریاچه ارومیه تنها در سایه مدیریت یکپارچه حوضه آبریز، کنترل برداشت‌های بی‌رویه و هماهنگی کامل میان دستگاه‌های اجرایی امکان‌پذیر خواهد بود.
افزایش تراز و وسعت دریاچه ارومیه در بهمن ۱۴۰۴
احمد بایبوردی، رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان‌شرقی، با تشریح آخرین وضعیت دریاچه ارومیه، اظهار داشت: «تراز آب این پهنه آبی در بهمن‌ماه ۱۴۰۴ به حدود ۱۲۷۰.۱۲ تا ۱۲۷۰.۱۸ متر رسیده است که در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته، افزایش ۶۲ تا ۶۸ سانتی‌متری را نشان می‌دهد.»
وی افزود: «همزمان با رشد تراز، وسعت سطح آب دریاچه نیز افزایش قابل توجهی داشته و از حدود ۴۸۱ کیلومتر مربع در سال گذشته به حدود ۸۷۰ تا ۹۰۰ کیلومتر مربع رسیده است؛ موضوعی که بیانگر بهبود نسبی شرایط آبی در حوضه آبریز دریاچه ارومیه است.»
بایبوردی، بارش‌های فراتر از میانگین بلندمدت (بین ۷۰ تا ۱۱۵ درصد) و افزایش دبی ورودی رودخانه‌ها تا حدود ۲۲ مترمکعب بر ثانیه را از عوامل اصلی این روند مثبت برشمرد و تصریح کرد: «شرایط اقلیمی سال آبی جاری نقش تعیین‌کننده‌ای در افزایش تراز مقطعی دریاچه داشته است.»
وی با اشاره به اقدامات انجام‌شده در چارچوب برنامه‌های احیای دریاچه ارومیه، تأکید کرد: «طرح‌هایی نظیر مدیریت مصرف آب در بخش کشاورزی، تثبیت کانون‌های نمکی و پروژه‌های انتقال آب، اثرات مکملی در بهبود وضعیت داشته‌اند، اما پایداری این شرایط بدون اصلاحات ساختاری امکان‌پذیر نخواهد بود.»
بایبوردی تشریح کرد: «با وجود بهبودهای اخیر، تراز فعلی دریاچه ارومیه همچنان حدود چهار متر پایین‌تر از تراز بلندمدت است و تثبیت شرایط احیاشده، بیش از هر چیز به تداوم بارش‌ها، ذوب برف‌های بهاری و کاهش فشار بر منابع آب، به‌ویژه در بخش کشاورزی، وابسته است.»
آینده‌ای شکننده اما امیدوارکننده
تصویر امروز دریاچه ارومیه نسبت به سال‌های اوج خشکسالی، امیدوارکننده‌تر به نظر می‌رسد. افزایش نسبی آب، کاهش کانون‌های فعال گردوغبار نمکی و بهبود چشم‌انداز زیست‌محیطی، همگی نشانه‌هایی از بازگشت تدریجی حیات به این زیست‌بوم ارزشمند هستند.
اما تجربه گذشته به ما آموخته است که بهبودهای مقطعی بدون تداوم اصلاحات ساختاری، پایدار نخواهند ماند. دریاچه ارومیه اکنون در نقطه‌ای قرار دارد که می‌تواند با مدیریت علمی و همراهی مردم منطقه، مسیر احیای واقعی را طی کند؛ مسیری که نه با یک زمستان پربارش، بلکه با سال‌ها برنامه‌ریزی منسجم و اقدامات پایدار تثبیت خواهد شد.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
