ریشه مشکلات معیشتی در ایران: دو دهه خطای راهبردی اقتصادی

اقتصاد ایران در دو دهه اخیر با چالش‌های عمیقی مواجه بوده که ریشه‌های آن در سیاست‌گذاری‌های نادرست و شوک‌های خارجی نهفته است. مسعود نیلی، اقتصاددان برجسته، معتقد است وضعیت کنونی معیشت مردم، حاصل انباشت خطاهای راهبردی در این دوره زمانی است.

شوک‌های تحریمی و تأثیرات آن

اقتصاد ایران در این دوره با دو شوک تحریمی بزرگ روبه‌رو شد که هر یک تأثیرات مخربی بر بخش‌های مختلف بر جای گذاشت:

شوک اول (۱۳۹۰ تا ۱۳۹۲): این دوره بیشترین اثر خود را بر تولید و به‌ویژه بخش صنعت گذاشت و به رکود و کاهش فعالیت‌های تولیدی منجر شد.
شوک دوم (۱۳۹۷ و ۱۳۹۸): این شوک به افزایش شدید تورم و نوسانات بی‌سابقه در بازار ارز انجامید و قدرت خرید مردم را به شدت کاهش داد.

این شوک‌ها در کنار سیاست‌گذاری‌های داخلی، مسیر رشد اقتصاد را به طور ساختاری تغییر داده است. کاهش پایدار ارزش‌افزوده صنعت، افزایش مزمن تورم و بی‌ثباتی ارزی از جمله پیامدهای این تغییرات هستند.

ساختار اشتغال و گسست تولید

یکی دیگر از نقاط ضعف ساختاری اقتصاد ایران، تمرکز عمده اشتغال در بنگاه‌های خرد است. این بنگاه‌ها معمولاً:

ارتباط مؤثری با زنجیره تولید ندارند.
عمدتاً به مصرف‌کننده نهایی متصل‌اند.

این گسست، نتیجه سیاست‌هایی است که تولید بزرگ را به واردات ارزان‌قیمت متکی کرده و پیوند آن را با تولیدکنندگان داخلی تضعیف کرده است. این رویکرد، مانع از شکل‌گیری یک اکوسیستم تولیدی منسجم و پویا در کشور شده است.

نتیجه‌گیری: ریشه‌های عمیق ضعف اقتصادی

«ضعف کنونی اقتصاد ایران بیش از آنکه حاصل یک عامل مقطعی باشد، نتیجه تصمیمات نادرست انباشته‌شده در طول زمان است.»

این جمع‌بندی نشان می‌دهد که مشکلات اقتصادی فعلی، نتیجه‌ای از عوامل کوتاه‌مدت و گذرا نیستند، بلکه حاصل روندی طولانی‌مدت از تصمیمات و سیاست‌گذاری‌های نادرست هستند که به تضعیف بنیان‌های اقتصادی کشور انجامیده‌اند.