اینترنت ایران: وصل اما ناپایدار و با فیلترینگ شدید

رفتار غیرقابل پیش‌بینی وی‌پی‌ان‌ها

تجربه کاربران و تأیید کارشناسان اینترنت نشان می‌دهد که رفتار وی‌پی‌ان‌ها در روزهای اخیر به شدت غیرقابل پیش‌بینی شده است. هیچ تضمینی وجود ندارد که یک فیلترشکن که برای ساعاتی پایدار عمل می‌کند، در روز بعد نیز همان عملکرد را داشته باشد. برخی کاربران گزارش می‌دهند که فیلترشکن‌هایشان حتی روی دستگاه‌های مختلف و در نقاط متفاوت یک شهر نیز رفتار یکسانی ندارند.

مسئولان وزارت ارتباطات، ضمن تأیید اینکه اینترنت هنوز به وضعیت عادی بازنگشته است، ادعا می‌کنند که شیوه جدیدی از فیلترینگ در حال پیاده‌سازی نیست. با این حال، کاربران اینترنت در ایران، سخت‌ترین روزهای خود را در دورانی تجربه می‌کنند که به اصطلاح «اینترنت» وصل است.

سقوط ترافیک اینترنت پس از ۲۱ بهمن

کارشناسان معتقدند که داده‌های رادار کلادفلر، اگرچه تمام اختلالات موجود را منعکس نمی‌کند، اما به وضوح نشان می‌دهد که وضعیت اینترنت به قبل بازنگشته است.

بر اساس رادار کلادفلر، پس از ۲۱ بهمن ۱۴۰۴، ترافیک اینترنت کشور به شکل قابل توجهی سقوط کرده و به حدود نصف میزان روزهای پیش از آن رسیده است. پس از پایان قطع اینترنت در ۶ بهمن‌ماه، وضعیت همچنان بدتر از گذشته بود، و طبق گزارش کلادفلر، اختلالات با همان شدت ادامه پیدا نکردند، بلکه شدیدتر نیز شدند.

اینترنت هست، اما کیفیت ندارد

محمدحسین، فعال حوزه تکنولوژی با دانش فنی بالا، نیز از این وضعیت خسته شده است. او می‌گوید:

«آنقدر سایت‌های زیادی در لیست سفید قرار گرفته‌اند و فیلترینگ شدید است که نمی‌توان کیفیت اینترنت را جدای از کیفیت فیلترشکن‌ها دانست. اینترنت قطع نیست، اما مشکل دقیقاً مربوط به کیفیت اتصال فاجعه‌بار است.»

وی در مورد غیرقابل پیش‌بینی بودن رفتار وی‌پی‌ان‌ها توضیح می‌دهد: «بارها حین استفاده از یک وی‌پی‌ان، بدون دلیل مشخصی اتصال قطع می‌شود. اپراتورها رفتار یکسانی ندارند و این آزاردهنده‌ترین اتفاقی است که با آن درگیر هستیم. طی یک هفته اخیر اوضاع بدتر هم شده است.»

محمدحسین ادامه می‌دهد: «من فکر می‌کنم این نوع آزاردهندگی خیلی بدتر از زمانی است که اینترنت قطع بود. در آن دوره باید دائماً تست می‌کردیم که اینترنت وصل شده است یا خیر. الان همه وصل می‌شوند، اما کیفیت و پایداری اتصال به شدت نامطلوب است و از این اپراتور به آن اپراتور زمین تا آسمان فرق دارد.»

او توضیح می‌دهد که چگونه رفتار متفاوت اپراتورها در مواجهه با وی‌پی‌ان‌ها شرایط را دشوار کرده است: «مشکل دیگر این است که اختلال روی بعضی از اپراتورها، به خصوص اپراتورهای ثابت، خیلی شدیدتر است. افراد برای استفاده از اینترنت ثابت معمولاً از قبل هزینه کرده‌اند و ممکن است پلن‌های چندماهه خریده باشند. آنقدر وضعیت اینترنت این اپراتورها بد است که همه این بسته‌ها هدر می‌رود. همین ناپایداری و اختلال شدید هم روند مشخصی ندارد و رفتار این اپراتورها روزانه فرق می‌کند. ممکن است امروز یک وی‌پی‌انی وصل شود، اما فردا نشود و باز پس‌فردا شود.»

مشکلات مضاعف برای افراد مسن‌تر

در اکثر خانواده‌ها، فرزندان مسئول تهیه وی‌پی‌ان برای والدین خود هستند. همچنین اعضای یک خانواده ممکن است از چند اپراتور مختلف استفاده کنند. در این شرایط که هر وی‌پی‌ان با یک اپراتور خاص سازگار است، دردسر اتصال برای پدر و مادرها که دانش فنی کمتری دارند، بیش از همیشه شده است.

زهرا می‌گوید مادرش تفریح خاصی جز دیدن ویدئو در اینستاگرام ندارد. او که مستقل از مادرش زندگی می‌کند، توضیح می‌دهد که هفته‌ای چند بار مجبور می‌شود فقط برای درست کردن وی‌پی‌ان مادرش به خانه او برود.

«تا قبل از دی‌ماه، من وی‌پی‌ان پولی چند کاربره می‌خریدم و برای مادرم می‌فرستادم. به او یاد داده بودم کانفیگ را چطور وارد کند تا وصل شود. اما حالا علاوه بر اینکه اتصال خودم سخت‌تر شده است، مادرم هم بسیار به زحمت افتاده است. اگر در خانه مادرم نباشم، باید تلفنی راهنمایی‌اش کنم تا وصل شود، اما برایش سخت است. برای همین ممکن است چند روز در هفته فقط به هدف درست کردن فیلترشکن مادرم به خانه‌اش بروم.»

زهرا ادامه می‌دهد: «چاره دیگری هم ندارم. مهم‌ترین سرگرمی بسیاری از مادرها، از جمله مادر من، دیدن ویدئو در اینستاگرام است که بسیار سخت شده است. طبیعتاً حق هیچکس نیست که برای اتصال به اینترنت این همه تلاش کند، اما این وضعیت اصلاً در شأن مادری که می‌خواهد صرفاً برای سرگرمی از اینترنت استفاده کند، نیست.»

عدم پاسخگویی مسئولان

دولت از ابتدای شروع فعالیتش تا قبل از دی‌ماه ۱۴۰۴، شعار رفع فیلترینگ می‌داد. با اینکه پزشکیان و همکارانش در تحقق این شعار توفیق چندانی نداشتند، اما بعد از قطع ۲۰ روزه اینترنت و وضعیت ناپایدار فعلی، حتی همین شعار نیز به حاشیه رفته است.

با وجود این، از وزارت ارتباطات انتظار می‌رود توضیح دقیقی در مورد اختلالات اینترنت ارائه دهد. فراتر از آن، این وزارتخانه باید اقدامی مشخص برای بهبود دسترسی کاربران انجام دهد، اما «ستار هاشمی»، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، تنها به توصیف موقعیت و یک جمله تکراری بسنده می‌کند: «مسئولیت اینترنت با ما نیست.»