مستند «سرکوهی»؛ روایتی شاعرانه از آوازهای کهن شبانی فارس

صدای «حاج حسن کرمی شیرازی»: پلی میان گذشته و امروز

در این فیلم، صدای حاج حسن کرمی شیرازی به عنوان محور اصلی روایت عمل می‌کند. او نه تنها حامل حافظه‌ای تاریخی و فرهنگی است، بلکه صدایش به مثابه پلی میان گذشته و امروز، میراثی ناملموس را ثبت و بازتاب می‌دهد که بخش مهمی از هویت موسیقایی فارس را شکل داده است.

انگیزه شخصی و فرهنگی کارگردان

ناصری‌راد، کارگردان این اثر، انتخاب سوژه «سرکوهی» را یک رجوع شخصی و فرهنگی می‌داند. مادر او اصالتاً اهل منطقه کربال از توابع شهرستان خرامه است و این آوازها از کودکی در زندگی وی جاری بوده‌اند. این پروژه برای او ترکیبی از خاطره، هویت و مسئولیتی فرهنگی است که به فرهنگ بومی و لایه‌های کمتر دیده‌شده آن می‌پردازد.

ژانر و رویکرد مستند: قوم‌موسیقی‌شناسی و بوم‌شناسانه

مستند «سرکوهی» در حوزه قوم‌موسیقی‌شناسی (اتنوموزیکولوژی) قرار می‌گیرد. این رویکرد، موسیقی را در بستر اجتماعی، فرهنگی و زیستی آن بررسی می‌کند. فیلم همچنین دارای رگه‌های مردم‌نگارانه و لحظاتی شاعرانه و دراماتیک است، چرا که زندگی یک شخصیت محوری را به عنوان نماد یک سنت روایت می‌کند. موسیقی در این فیلم در پیوند با اقلیم، تنهایی شبان، کوچ و مناسبات اجتماعی معنا می‌یابد و تجربه‌ای تأملی و شاعرانه را برای مخاطب فراهم می‌کند.

روند تحقیق و پژوهش

بخش عمده‌ای از پژوهش این پروژه میدانی بوده است. حضور در میان مردم، گفت‌وگو با خوانندگان قدیمی، شنیدن روایت‌ها و ضبط آوازها در بستر طبیعی‌شان، بخش اصلی فرآیند تحقیق را شکل داده است. همچنین از منابع مکتوب از جمله آثار استاد محمدرضا درویشی و پژوهش‌های دهه‌های گذشته درباره موسیقی محلی فارس بهره گرفته شده است. حضور ایشان به عنوان مشاور موسیقی و همراهی فرهاد ورهرام به عنوان مشاور پروژه، پشتوانه نظری و تجربی ارزشمندی به اثر بخشیده است.

فرم روایی مبتنی بر صدا

فرم روایی مستند «سرکوهی» بر محور صدا طراحی شده است. صدای حاج حسن کرمی شیرازی ساختار روایت را شکل می‌دهد و تصاویر در امتداد ریتم و حال‌وهوای آوازها حرکت می‌کنند. کوه، دشت، مسیرهای خاکی، تعامل و همزیستی صادقانه با همسرش و چهره‌های سالخورده در پیوند مستقیم با موسیقی معنا پیدا می‌کنند و روایت حالتی سیال و تأملی دارد؛ هر آواز دریچه‌ای به بخشی از زندگی و خاطره جمعی مردم منطقه می‌گشاید.

تولید و عوامل

این پروژه با حمایت انجمن سینما جوانان دفتر شیراز وارد مرحله تولید شد. با وجود محدودیت‌های مالی و تجهیزاتی، روند تولید با همدلی و همراهی گروه پیش رفت. فیلمبرداری در لوکیشن‌های طبیعی انجام شد و ریتم آوازها مبنای ساختار بصری قرار گرفت. تلاش گروه بر حفظ اصالت فضا و صداقت در روایت متمرکز بود.

عوامل تولید مستند «سرکوهی»:

• کارگردانی، فیلمبرداری و تدوین: محمد ناصری‌راد
• تهیه‌کننده: علی بلندنظر
• صدابرداری و صداگذاری: علی بلندنظر
• تصویربرداری پشت صحنه: مسیحا رحیمی
• مشاور پروژه: فرهاد ورهرام
• مشاور موسیقی: محمدرضا درویشی
• مجری طرح: آناج فیلم
• عکاس: محمد فلاح‌نیا
• برنامه‌ریز: باران وفادار
• دستیار کارگردان: زهرا ستاری
• جانشین تهیه: اسماعیل پرویزی
• مدیر تولید: نورالله رنجبر
• جانشین تولید: سهراب اشرف
• سازنده تیزر: محمدحسین فتحی
• طراحی پوستر: نوشین حقیقی و علی عزیزاللهی

زمان پخش

فیلم مستند «سرکوهی» امشب دوشنبه ۴ اسفند ۱۴۰۴ ساعت ۲۰ از شبکه مستند سیما پخش می‌شود. بازپخش‌های آن نیز سه شنبه ۵ اسفند ۱۴۰۴ ساعت ۱ بامداد و ۱۰ صبح خواهد بود.