«باتلاق راهبردی» آمریکا: چرا تهدید نظامی علیه ایران بی‌نتیجه است؟

باتلاق راهبردی: الگویی تکراری در سیاست خارجی آمریکا

استقرار دو ناوگروه رزمی آمریکا در سواحل عمان، پرسش اساسی را مطرح می‌کند: «تهدیدهای نظامی تازه علیه ایران دقیقاً چه هدف سیاسی‌ای را دنبال می‌کنند؟» این سوال، محور اصلی مقاله «موسسه کشورداری مسئولانه کویینسی» است که بحران کنونی با ایران را بازتاب همان «باتلاق راهبردی» می‌داند. این وضعیت نه تنها دولت کنونی آمریکا، بلکه روسای جمهور پیشین را نیز درگیر کرده است.

این باتلاق راهبردی بر این فرض اشتباه استوار است که استفاده محدود از نیروی نظامی، چه از طریق حملات از راه دور، بمباران هوایی یا حتی تهاجم زمینی، می‌تواند مشکلات پیچیده سیاسی را حل کند. اما دهه‌های اخیر به وضوح نشان داده‌اند که اتکای مکرر به زور، نتیجه سیاسی روشنی در پی نخواهد داشت.

فروپاشی تفکر راهبردی از دهه ۹۰ میلادی

این روند با ریاست‌جمهوری ترامپ آغاز نشده، بلکه بخشی از الگویی گسترده‌تر در رهبری آمریکاست. روسای‌جمهور متوالی آمریکا در همسو کردن استفاده از زور با اهداف سیاسی منسجم که امنیت و رفاه ملی آمریکا را تقویت کند، ناکام مانده‌اند. تحلیل کویینسی حاکی از آن است که آمریکا در اواخر قرن بیستم و اوایل قرن بیست‌ویکم، شاهد نوعی فروپاشی در تفکر راهبردی بوده است.

نقطه عطف: دهه ۱۹۹۰ و توهم حملات محدود

کویینسی دهه ۱۹۹۰ را نقطه عطفی در این مسیر می‌داند؛ زمانی که آمریکا به این باور رسید که حملات محدود می‌تواند با هزینه اندک، اهداف سیاسی واشنگتن را محقق کند. نمونه‌های بارز این دوره عبارتند از:

• حملات دولت کلینتون علیه سایت‌های ادعایی سلاح‌های کشتار جمعی عراق.
• حمله موشکی اوت ۱۹۹۸ به کارخانه داروسازی «الشفا» در خارطوم. بعدها مشخص شد این کارخانه پیش‌سازهای شیمیایی برای القاعده تولید نمی‌کرد و حمله به آن، یکی از تأمین‌کنندگان اصلی دارو در سودان را نابود کرد.

عملیات‌های پرهزینه و بی‌نتیجه در قرن ۲۱

پس از این رویدادها، حملات گسترده‌تری به افغانستان در سال ۲۰۰۱ و عراق در سال ۲۰۰۳ صورت گرفت. رهبران آمریکا این برنامه‌ها را عملیات‌هایی سریع و کم‌هزینه تصور می‌کردند که می‌تواند ساختارهای سیاسی این کشورها را متحول کند. اما پس از صرف هزینه‌های مالی هنگفت و تلفات گسترده، آمریکا بدون تحقق اهداف گسترده‌تر خود این کشورها را ترک کرد.

نمونه دیگر شکست سیاست آمریکا در قبال غرب آسیا، مداخله سال ۲۰۱۱ در لیبی است که به کشته شدن «معمر قذافی» رهبر لیبی و تداوم جنگ داخلی انجامید. این الگو نشان می‌دهد که حتی با تغییر دولت‌ها، رویکرد اصلی در استفاده از زور تغییر چندانی نکرده است.

باراک اوباما، رئیس‌جمهور آمریکا در مقطعی مسیر گفت‌وگو با تهران را در پیش گرفت و به توافقی برای محدودسازی برنامه هسته‌ای ایران دست یافت و همچنین روابط با کوبا را عادی‌سازی کرد؛ اما این توافق هسته‌ای در سال ۲۰۱۸ توسط ترامپ لغو شد.

عوامل تداوم باتلاق راهبردی: غرور و ضعف رهبری

اندیشکده کویینسی در تحلیل این نمونه‌ها به چند فرض تکرارشونده اشاره می‌کند:

• غرور رهبران سیاسی: ریشه در باور به قدرت و برتری نظامی آمریکا دارد. اعتماد به تسلیحات پیشرفته این تصور را ایجاد کرده که می‌توان دشمنان را بدون پرداخت هزینه داخلی قابل توجه، به تسلیم واداشت.
• دست‌کم گرفتن دشمنان: آمریکا به‌طور مداوم قدرت و توانایی دشمنان خود را دست‌کم گرفته است.
• کاهش کیفیت رهبری راهبردی: افت جایگاه مطالعات راهبردی در دانشگاه‌ها و اندیشکده‌ها.
• نقش نئومحافظه‌کاران: تأکید بر استفاده از زور به‌عنوان راه‌حل مشکلات راهبردی.

ایران: حلقه‌ای تازه در چرخه شکست

در بخش مربوط به ایران، مقاله تصریح می‌کند که ارزیابی واقع‌بینانه نشان می‌دهد ناوگروه‌های رزمی یا حملات هوایی قادر به تحقق اهداف سیاسی معنادار نخواهند بود. رهبران سیاسی آمریکا همچنان بر این تصور تکیه دارند که بمباران یا جنگ می‌تواند نتایج مثبتی ایجاد کند، اما حتی تعریفی از این نتایج ندارند.

این چرخه بیش از ۲۵ سال در سیاست خارجه ایالات متحده در جریان بوده و کاخ سفید هر بار از رفتارهای مشابه، انتظار نتایج متفاوتی داشته است. تنش کنونی با ایران، تازه‌ترین حلقه از این باتلاق راهبردی در سیاست خارجی ایالات متحده است.