مذاکرات هسته‌ای ایران و آمریکا؛ تنش‌ها و پیامدهای احتمالی در منطقه

محدودیت‌های هسته‌ای: ایران تا کجا پیش می‌رود؟

یکی از محورهای اصلی بحث، میزان آمادگی ایران برای پذیرش محدودیت‌ها بر برنامه هسته‌ای خود است. آیا می‌توان انتظار داشت که تهران برنامه هسته‌ای خود را به طور کامل کنار بگذارد و ذخایر موشک‌های بالستیک خود را محدود کند؟

«خیر، نمی‌توان چنین چیزی را متصور شد. سناریوی قابل تصور این است که ایران با محدودیت‌های قابل‌توجهی بر برنامه هسته‌ایش موافقت کند؛ چیزی مشابه با آنچه در توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ در دوران ریاست جمهوری باراک اوباما با آن موافقت کرد، اما شاید فراتر از آن.»

به گفته پارسی، در طول ۲۰ سال گذشته هیچ نشانه‌ای مبنی بر آمادگی ایران برای برچیدن کامل برنامه هسته‌ای صلح‌آمیز خود، از جمله توقف غنی‌سازی، دیده نشده است. استدلال ایران این است که پذیرش چنین خواسته‌ای تنها به افزایش مطالبات آمریکا و اسرائیل منجر خواهد شد و خواسته‌های جدیدی درباره مسائلی مانند موشک‌ها که تاکنون حاضر به مذاکره درباره آن نشده‌اند، مطرح خواهد شد. بنابراین، از نگاه تهران، این یک دعوتنامه برای مطالبات بیشتر است.

تحریم‌ها: نیاز ایران به لغو واقعی

در خصوص تهدید به حملات نظامی محدود، دولت آمریکا با این امید که ایران در میز مذاکره عقب‌نشینی کند، در حال بررسی ایده حملات محدود است. اما این یک اشتباه محاسباتی بزرگ تلقی می‌شود.

«آنچه اکنون برای ایران روی میز قرار دارد، بسیار نامطلوب و بدون جذابیت است. حتی کاهش واقعی تحریم‌ها هم پیشنهاد نشده، بلکه فقط وعده داده شده است تا تحریم جدیدی اعمال نشود.»

اقتصاد ایران به شدت تحت فشار تحریم‌های فعلی قرار دارد و تهران نمی‌تواند با این وضعیت ادامه دهد. آنها به لغو واقعی تحریم‌ها نیاز دارند و تنها اهرم فشاری که برای دستیابی به آن در اختیار دارند، برنامه هسته‌ای‌شان است. بنابراین، از نگاه تهران، از دست دادن این اهرم در ازای حفظ سطح کنونی تحریم‌ها منطقی نیست. این راهبرد ممکن است کارساز نباشد؛ چرا که در مقابل تصور آمریکا مبنی بر بی‌پاسخ ماندن حملات محدود، ایران ممکن است پاسخ قاطع را تنها راه خروج از این وضعیت بداند. اگرچه ایران نمی‌تواند در جنگی با آمریکا پیروز شود، اما به نظر می‌رسد باور دارد که تحمیل خسارت قابل‌توجه به واشنگتن، می‌تواند به عقب‌نشینی دولت ترامپ منجر شود.

دیدگاه منطقه: مخالفت شدید با حمله به ایران

در داخل منطقه، ایده حمله نظامی به ایران به شدت نامحبوب است. چندین کشور منطقه تلاش کرده‌اند تا برای حل‌وفصل این بحران میانجی‌گری کرده و از وقوع جنگ جلوگیری کنند. دلایل این نگرانی‌ها متعدد است:

• جنگ طولانی و بی‌نتیجه: این کشورها معتقدند هرگونه جنگی نه کوتاه خواهد بود و نه لزوماً به نتیجه مطلوب منتهی می‌شود.
• هرج‌ومرج و بی‌ثباتی: احتمال بروز هرج‌ومرج، موج پناهجویان، بی‌ثباتی گسترده و حتی جنگ داخلی در ایران ۹۰ میلیونی وجود دارد.
• تجربه عراق و سوریه: بی‌ثباتی‌های مشابه در عراق و سوریه، پیامدهای فاجعه‌باری برای منطقه به همراه داشته است.
• فعال شدن جنبش‌های جدایی‌طلب: احتمال فعال شدن جنبش‌های جدایی‌طلبانه در مرزهای ایران، مشکلات بلندمدتی برای کشورهای منطقه از جمله ترکیه ایجاد خواهد کرد.

تغییر رژیم: یک سناریوی غیرواقعی و خطرناک

ترامپ مدعی شده است که تغییر رژیم در ایران «بهترین اتفاق ممکن» خواهد بود. اما آیا چنین تغییری پس از یک بمباران هوایی امکان‌پذیر است؟

«در تاریخ هیچ نمونه‌ای وجود ندارد که تغییر رژیم صرفاً در نتیجه بمباران هوایی رخ داده باشد. چنین چیزی تاکنون اتفاق نیفتاده است. به نظر می‌رسد خود دولت آمریکا هم به این نتیجه رسیده باشد.»

در بهترین حالت، بمباران هوایی ممکن است به فروپاشی حکومت و کشور بدون وجود جایگزینی برای به دست گرفتن قدرت منجر شود. این سناریو، کابوس منطقه است؛ زیرا بی‌ثباتی ناشی از فروپاشی حکومت در ایران می‌تواند به سراسر منطقه سرایت کند و عواقب جبران‌ناپذیری به بار آورد.