تحول داده‌محور در سازمان امور مالیاتی: از هوشمندسازی تا وصول ۳۰ همت مالیات

رویکرد نوین و همکاری با اصناف

سبحانیان در نشست خبری خود، سال گذشته را دوره‌ای چالش‌برانگیز اما موفقیت‌آمیز برای سازمان مالیاتی توصیف کرد. او تاکید کرد که با اتکا به توان حداکثری و همکاری کامل اصناف، این دوره پشت سر گذاشته شده است. رویکرد جدید سازمان بر گفت‌وگو و مفاهمه با فعالان اقتصادی استوار است که نتیجه آن کمترین میزان تنش و اعتراض در فرآیند مالیات‌ستانی بوده است. وصول مطالبات با همراهی مشاغل خرد و اصناف، در فضایی آرام و سازنده انجام می‌شود.

چالش‌های نظام سنتی و راهکارهای داده‌محور

رئیس سازمان امور مالیاتی به تشریح مشکلات نظام سنتی مالیاتی پرداخت. در گذشته، نقش پررنگ عامل انسانی و برخوردهای سلیقه‌ای، پیش‌بینی‌پذیری اقتصاد را کاهش می‌داد. همچنین، سهولت تبانی میان مامور و مؤدی، تمرکز بر شناسایی و برخورد پسینی با فرار مالیاتی و عدم تناسب میان حجم پرونده‌ها با تعداد ماموران مالیاتی، از دیگر معضلات این سیستم بود.

برای رفع این نواقص، هوشمندسازی و داده‌محوری در اولویت قرار گرفته است. در نظام جدید، داده‌ها نقش اصلی را ایفا می‌کنند و به جای رها کردن مؤدی، اظهارنامه‌ای پیش‌فرض مبتنی بر اطلاعات خود فرد تهیه می‌شود. این فرآیند، حسابرسی را سیستمی کرده و مراجعه به ممیز را به موارد انحراف با اهمیت محدود ساخته است. به این ترتیب، احساس اجحاف در حق مؤدی که در سیستم سنتی وجود داشت، اکنون با فرآیندی مبتنی بر داده جایگزین شده است.

دستاوردهای سامانه مؤدیان

استقرار سامانه مؤدیان یکی از گام‌های اساسی در این تحول محسوب می‌شود. قوانینی نظیر قانون پایانه‌های فروشگاهی (مصوب 1398) و قانون مبارزه با سوداگری و سفته‌بازی، خلأهای اطلاعاتی گذشته را پوشش داده و دایره شمولیت نظام مالیاتی را افزایش داده است. شاخص‌های موفقیت این سامانه شامل:

• افزایش تعداد مؤدیان
• الکترونیکی شدن صورتحساب‌ها
• مستند شدن اعتبار مالیاتی

این دستاوردها، بهبود فضای کسب و کار و ارتقای پیش‌بینی‌پذیری مالیات بر ارزش افزوده را برای فعالان اقتصادی به ارمغان آورده است.

اهداف هوشمندسازی: از عدالت تا سلامت اداری

هوشمندسازی نظام مالیاتی با اهداف متعددی دنبال می‌شود:

• تامین پایدار بودجه جاری دولت از محل درآمدهای مالیاتی
• رفع تبعیض و ارتقای عدالت مالیاتی
• تسهیل امور و کاهش اصطکاک در فرآیندها
• ارتقای سلامت اداری و کاهش خطاهای انسانی
• استفاده از سیاست‌های مالیاتی به عنوان ابزاری برای رشد اقتصادی

با وجود اینکه این فرآیند به معنای رضایت صددرصدی نیست، اما در مقایسه با گذشته تغییر محسوسی ایجاد شده است.

برخورد قاطع با فرار مالیاتی شرکت‌ها

مبارزه با فرار مالیاتی به صورت جدی دنبال می‌شود و رویکرد اصلی سازمان، فراتر از اقدامات پلیسی، بر رصد و شناسایی شرکت‌های فراری متمرکز است. سازمان امور مالیاتی در وصول حدود ۳۰ همت مالیات از شرکت‌هایی از جمله پتروشیمی‌ها که پیش از این مالیات پرداخت نمی‌کردند، موفق عمل کرده است.

سبحانیان تاکید کرد که سخت‌گیری نسبت به شرکت‌های دولتی حتی بیشتر از بخش خصوصی است و همه شرکت‌های سودده، فارغ از نوع مالکیت، مشمول پرداخت مالیات هستند. وی افزود که از برخی شرکت‌های دولتی که سودده نیستند نیز، یک دوازدهم مالیات علی‌الحساب دریافت می‌شود.