کانون پرورش فکری: ۵ دهه پیشرو در تئاتر کودک و نوجوان با حمایت ۱۰۰ درصدی

از ابداع تا استمرار: رمز ماندگاری کانون در تئاتر کودک

داوود کیانیان معتقد است که کانون پرورش فکری با تکیه بر پژوهش، بهره‌گیری از استادان برجسته و تولید آثار باکیفیت، هم به تربیت هنرمندان و هم به پرورش مخاطبان کودک و نوجوان پرداخته است. این حرکت، که از دهه ۵۰ آغاز شده، همچنان ادامه دارد و مسیر را برای آینده‌ای خلاق در تئاتر کودکان هموار می‌کند.

«جریان‌سازی در تئاتر کودکان و نوجوانان به معنی ابداعی است که برای نخستین‌بار در زمینه مورد بحث در اثر استمرار مورد استفاده‌ همگانی قرار می‌گیرد. بنابراین ابداع و استمرار هیچ کدام به تنهایی منجر به جریان‌سازی نخواهد شد.»

وی با اشاره به شکل‌گیری تئاتر حرفه‌ای برای کودکان و نوجوانان در سال ۵۰ در مرکز تولید تئاتر کانون، این اقدام را یک ابداع جریان‌ساز دانست که با استمرار خود، تا امروز گسترش یافته است. از شاخص‌های این جریان‌سازی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• نو بودن و مورد نیاز بودن
• سیستم تولید و اجرای منسجم
• آموزش نمایش خلاق
• تفکیک تئاتر کودک از نوجوان

تولیدات تئاتری کانون در دهه ۵۰ نه تنها جریان‌ساز بودند، بلکه به دلیل پشتوانه پژوهشی قوی و حضور هنرمندان برجسته، به الگو تبدیل شدند. استمرار فعالیت این مرکز در طول بیش از ۵۰ سال، بدون وقفه، از مهم‌ترین شاخص‌های آن است.

تربیت هنرمندان و مخاطبان

یکی از دستاوردهای مهم کانون، تربیت مخاطب و هنرمند بوده است. در دهه ۵۰، با آموزش دانشجویان دانشکده هنرهای زیبا و دراماتیک، مربیانی تربیت شدند که در کتابخانه‌های سراسر ایران به اجرای تئاتر با کودکان و نوجوانان پرداختند. این حرکت آموزشی، همچنان در بخش آموزش کانون برای مربیان هنری کتابخانه‌ها ادامه دارد. همچنین، برگزاری کلاس‌های نمایشنامه‌نویسی و جشنواره‌های زنده و عروسکی به تداوم این امر کمک شایانی کرده است.

کیانیان برای حفظ جایگاه الگو بودن کانون، سه جریان کلیدی را پیشنهاد می‌کند:

1. ایجاد بخش پژوهش و نشر: انتشار نشریات، کتاب‌های نظری و ترجمه آثار مرجع.
2. کارگاه تجربی تولید: ایجاد کارگاه‌های تئاتر و تئاتر عروسکی با هنرمندان پیشرو.
3. سفارش تولید: سفارش آثار به هنرمندان صاحب‌سبک و مطرح حوزه.

گسترش عدالت فرهنگی: «۱۰۰۰ رویا» در استان‌ها

سعید زین‌العابدینی، معاون تئاتر کانون، با تأکید بر اینکه کانون پرورش فکری متولی تئاتر پداگوژیک (آموزشی، تعلیمی و تربیتی) برای خردسالان، کودکان و نوجوانان است، توضیح داد که تئاتر در کانون دو حوزه دارد:

• معاونت فرهنگی: فعالیت‌های نمایشی فرایندمحور در کتابخانه‌ها و مراکز، با هدف توانمندسازی اعضا و تقویت مهارت‌های زندگی.
• معاونت تولید: تولید تئاتر حرفه‌ای برای گروه‌های سنی مختلف با عوامل حرفه‌ای و مخاطبانی گسترده.

مرکز تئاتر کانون از تولیدات استانی در قالب پروژه‌هایی مانند کتاب-تئاتر، حمایت از نمایشگران کانونی و تئاتر فراگیر پشتیبانی می‌کند. رویداد «هزار رویا» بزرگترین برنامه تولید و اجرای تئاتر در سراسر استان‌ها است که طی ۳ تا ۵ سال، هدف تولید و اجرای ۱۰۰۰ نمایش را دنبال می‌کند. در گام نخست، بیش از ۱۰۰ گروه نمایشی در استان‌ها (به‌جز تهران) مشغول تولید و اجرا هستند و بسیاری از این آثار در جشنواره بین‌المللی تئاتر کودک همدان نیز حضور یافته‌اند. این برنامه برای نخستین‌بار در مقیاسی گسترده، از همه استان‌ها حمایت می‌کند و بر کیفیت آثار تأکید دارد.

توسعه زیرساخت‌ها و عدالت فرهنگی

یکی از مهم‌ترین برنامه‌های مرکز تئاتر در دو سال اخیر، تأسیس مراکز تئاتر و خانه‌های نمایش کودک و نوجوان در شهرها و روستاهای مختلف است. این مراکز باید دارای امکاناتی چون سالن مناسب، لابی، گیشه، سرویس بهداشتی، پلاتوی تمرین و کارگاه دکور و عروسک باشند تا گروه‌های تئاتری بتوانند تمام مراحل کار خود را در همان مرکز انجام دهند.

زین‌العابدینی تأکید کرد که سرعت در روشن کردن چراغ تئاتر کودک در استان‌ها بسیار مهم است و به همین دلیل، در فاز اول، از زیرساخت‌های موجود با اندکی تجهیز و تعمیر نیز استفاده می‌شود. هدف نهایی، برقراری عدالت فرهنگی است که با گشایش صرف یک ساختمان محقق نمی‌شود. برای صدور مجوز استانی، مدیران باید حداقل ۲۰۰ شب اجرای نمایش داشته باشند و بودجه سالانه برای تولید نمایش با کیفیت اختصاص دهند.

اقتصاد تازه تئاتر کودک: حمایت ۱۰۰ درصدی و صنعت‌سازی

محمدرضا کریمی‌صارمی، معاونت تولید کانون، از رویکرد جدید کانون در حمایت از تولید تئاتر خبر داد که بر اساس آن، کانون سهم خود از فروش تئاترها را به صفر رسانده و تمامی درآمد به گروه‌های تئاتر اختصاص می‌یابد. این تصمیم در شورای عالی تئاتر کانون، متشکل از فرهاد فلاح، سعید زین‌العابدینی، و کارشناسان خبره همچون حسن دادشکر و زهرا صبری، اتخاذ شده است.

شورای عالی کانون مسئولیت تعیین سیاست‌های کلی تئاتر، ارزیابی آثار هنرمندان و حمایت از آنها را بر عهده دارد. همچنین، دعوت از هنرمندان برجسته برای نمونه‌سازی آثار فاخر و بررسی متون نمایشی برای اقتباس از دیگر اقدامات این شوراست.

کریمی‌صارمی اشاره کرد که طی دو سال گذشته، حامد علامتی، مدیرعامل کانون، ۲۰ درصد سهم سالن از تئاترهای جدید را نیز به گروه‌های تئاتری اختصاص داده است؛ به این معنی که ۱۰۰ درصد درآمد تئاترهایی که برای نخستین‌بار در مرکز اجرا می‌شوند، به خود گروه‌ها تعلق می‌گیرد. این حمایت به دلیل توان مالی محدود گروه‌ها ضروری است و هزینه‌های سالن، آب، برق، پرسنل و فنی تا حدی بر عهده کانون است.

وی افزود که تئاترهای قابل حمل و اجرا در محیط‌های دیگر، علاوه بر کمک اقتصادی به گروه، برای تولیدکننده نیز بهره‌مند خواهند بود. در نهایت، معاون تولید کانون بر لزوم صنعتی شدن تئاتر تأکید کرد. او معتقد است که با استفاده از مفاهیم و ظرفیت‌هایی که امکان حمایت مؤثرتر سازمان‌ها را فراهم کند، می‌توان جریان تازه‌ای در این حوزه ایجاد کرد. تئاتر همچنان ابزاری مهم و محبوب برای آموزش است که به دلیل رویارویی مستقیم مخاطب با صحنه، قدرت جذب و پیام‌رسانی بالایی دارد.