خبر کامل
کشف شگفت‌انگیز: ایران، پیشگام تولید فولاد کرومیوم در قرن ۱۱ میلادی
پژوهش‌های اخیر محققان دانشگاه کالج لندن، پرده از حقیقتی شگفت‌انگیز برداشته است: تولید فولاد کرومیوم، ماده‌ای که امروزه به عنوان فولاد ابزاری می‌شناسیم، برای نخستین بار در حدود قرن یازدهم میلادی در ایران آغاز شده است. این کشف نه تنها تاریخچه این فناوری حیاتی را نزدیک به یک هزاره به عقب می‌برد، بلکه جایگاه ایران را در تاریخ پرفراز و نشیب فناوری فلزات به شکلی بی‌سابقه برجسته می‌سازد.
ریشه‌های باستانی فولاد کرومیوم در جنوب ایران
این مطالعه که در «ژورنال Journal of Archaeological Science» منتشر شده، بر پایه تلفیق دقیق نسخه‌های خطی فارسی قرون وسطی و کاوش‌های باستان‌شناسی در محوطه تاریخی چاهک در جنوب ایران بنا شده است. پژوهشگران با تحلیل عمیق این منابع، به این نتیجه رسیدند که صنعتگران زبردست ایرانی در چاهک، فولاد کرومیوم را در کوره‌های بوته‌ای پیشرفته آن زمان تولید می‌کرده‌اند.
تا پیش از این، فولاد کرومیوم به عنوان نوآوری منحصر به فرد قرن بیستم شناخته می‌شد و بسیاری از متخصصان علم مواد، تاریخ‌دانان و باستان‌شناسان آن را محصول بلامنازع عصر صنعتی می‌دانستند. اما یافته‌های جدید، این دیدگاه رایج را به چالش کشیده و ریشه‌های این فناوری را به دست‌کم قرن یازدهم میلادی و تمدن درخشان ایران می‌رساند.
شواهد جدید و تغییر پارادایم در تاریخ فلزکاری
«راحیل علیپور»، پژوهشگر باستان‌شناسی دانشگاه کالج لندن و نویسنده اصلی این مقاله، اظهار داشت: «پژوهش ما نخستین شواهد مستدل از افزودن عمدی یک کانی حاوی کروم به فرایند تولید فولاد را ارائه می‌دهد. ما قویاً باور داریم که این فناوری، پدیده‌ای کاملاً ایرانی بوده است.»
او در ادامه توضیح داد که این کشف نه تنها تاریخ تولید فولاد کرومیوم را بازنویسی می‌کند، بلکه ابزاری شیمیایی و دقیق برای شناسایی منشأ آثار فولاد بوته‌ای در موزه‌های سراسر جهان فراهم می‌آورد.
چاهک: مرکز گمشده تولید فولاد
محوطه باستانی چاهک در چندین نسخه خطی تاریخی که از قرن دوازدهم تا نوزدهم میلادی به رشته تحریر درآمده‌اند، به عنوان مرکزی مشهور برای تولید فولاد معرفی شده است. این محوطه، تنها سایت شناخته‌شده در مرزهای کنونی ایران به شمار می‌رود که شواهد روشنی از تولید فولاد بوته‌ای را در خود جای داده است. با این حال، به دلیل وجود روستاهای متعدد با نام چاهک در ایران، تعیین محل دقیق این صنعت دیرینه همواره با ابهاماتی همراه بود.
نقش کلیدی ابوریحان بیرونی در کشف جدید
نسخه خطی ارزشمند «الجماهر فی معرفه الجواهر» نوشته «ابوریحان بیرونی»، دانشمند برجسته قرون دهم تا یازدهم میلادی، نقشی محوری در این پژوهش ایفا کرده است. این متن، تنها دستور شناخته‌شده برای ساخت فولاد بوته‌ای را ثبت کرده و در آن از ماده‌ای ناشناخته یاد شده بود که سال‌ها مورد بحث محققان قرار داشت.
محققان با تحلیل دقیق و موشکافانه متن ابوریحان بیرونی، نشان دادند که این ماده ناشناخته همان کانی کرومیت بوده که در دستور ساخت فولاد بوته‌ای کرومیوم به کار رفته است. این تفسیر بی‌نظیر، پلی محکم میان توصیف‌های متنی باستانی و شواهد آزمایشگاهی مدرن ایجاد کرد و امکان بازسازی دقیق فرایند تاریخی تولید فولاد کرومیوم را فراهم آورد.
ویژگی‌های منحصر به فرد فولاد چاهک
«تیلو رِرن» (Thilo Rehren)، استاد باستان‌شناسی دانشگاه کالج لندن و نویسنده همکار این مطالعه، افزود: «در نسخه خطی فارسی قرن سیزدهم که توسط دکتر علیپور ترجمه شده، فولاد چاهک به خاطر نقش‌ونگار ظریف و زیبایش شهرت داشت، اما شمشیرهای ساخته شده از آن به دلیل شکنندگی، ارزش بازار خود را از دست داده بودند.»
او همچنین توضیح داد که امروزه چاهک روستایی کوچک و عمدتاً متکی بر کشاورزی است که پیش از شناسایی اهمیت باستان‌شناسی‌اش، تنها به خاطر زمین‌های زراعی‌اش شناخته می‌شد.
نتایج این پژوهش به وضوح نشان می‌دهد که در چاهک، سنتی متمایز از روش‌های شناخته‌شده آسیای میانه در ازبکستان و ترکمنستان شکل گرفته بود. صنعتگران این منطقه، فولاد بوته‌ای کم‌کروم با حدود ۱ درصد وزنی کروم تولید می‌کردند و بدین ترتیب، یک سنت ایرانی مستقل و پیشگام در تولید فولاد کرومیوم را پدید آوردند.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
