تحلیل مهدی طغیانی از جنگ اقتصادی ۱۵ ساله و راهکارهای مجلس برای معضلات کشور

ابعاد مختلف جنگ اقتصادی علیه ایران

طغیانی اظهار داشت که جنگ اقتصادی علیه جمهوری اسلامی و انقلاب اسلامی، به بهانه فناوری هسته‌ای آغاز شده و از سال ۱۳۸۹ با اعمال تحریم‌ها به صورت بی‌وقفه ادامه داشته است. وی افزود، اگرچه برجام برای یک یا دو سال تنفسی ایجاد کرد، اما در مجموع، کشور در تمام این ۱۵ سال با جنگ اقتصادی مواجه بوده است.

جنگ ارزی و تحریم‌های ثانویه

مهم‌ترین نمود این جنگ اقتصادی، جنگ ارزی است که در تمام این سال‌ها کشور را درگیر خود کرده است. علاوه بر این، ممنوعیت خرید نفت ایران برای کشورهای ثالث غیر از آمریکا، تحت عنوان تحریم‌های ثانویه، به طور مستمر اعمال شده است. اخیراً نیز تحریم‌هایی مانند قانون مرتبط با کشتیرانی ایران اجرایی شده که هر کشوری که به ایران سرویس دهد، حتی خدمه و خانواده‌های آنان را نیز در معرض تحریم قرار می‌دهد.

طغیانی تأکید کرد که امسال نیز بحث «اسنپ‌بک» به عنوان مرحله جدید مطرح شده است. در تحریم‌های جدید، موضوع تازه‌ای اضافه نمی‌شود، بلکه همان تحریم‌ها با هزینه و ریسک بیشتر ادامه می‌یابد. ریسک کار کردن با ایران در حوزه‌های تجاری، کشتیرانی و مالی به طور مستمر افزایش یافته و به تبع آن هزینه تجارت با ایران بالا رفته است.

جنگ شناختی و تغییر ادراک عمومی

به گفته نایب‌رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس، جنگ اقتصادی با جنگ شناختی ترکیب شده است. در مطالعات تحریم نیز به این موضوع اشاره شده که جنگ شناختی بخشی از این فرایند است؛ یعنی باید تصور و ادراک مردم نسبت به مسائل و مشکلات از ریشه واقعی آن منحرف شود. وی توضیح داد که به جای اینکه ریشه مشکلات در تحریم‌ها و دشمنی‌ها دیده شود، به موضوعاتی مانند پافشاری بر حقوق هسته‌ای یا رویکردهای نظام نسبت داده می‌شود. این تغییرات شناختی حتی در فضای دانشگاه‌ها نیز قابل مشاهده است.

جنگ رسانه‌ای و تعلیق در زندگی روزمره

طغیانی به جنگ رسانه‌ای نیز اشاره کرد و افزود: کشور در وضعیت تعلیق قرار داده می‌شود؛ به گونه‌ای که با القای احتمال حمله یا تشدید تنش، حتی زندگی روزمره مردم، خرید و فروش و فعالیت‌های عادی نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرد و نوعی بلاتکلیفی بر فضای جامعه حاکم می‌شود. این وضعیت علاوه بر زندگی روزمره، بر سرمایه‌گذاری و مشارکت اقتصادی نیز اثرگذار است و تصمیم‌گیری‌های عادی مردم را با تردید مواجه می‌کند.

اذعان مقامات آمریکایی و راهبرد ترکیب فشارها

نایب‌رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس با اشاره به حلقه آخر این روند، یعنی جنگ نظامی، تصریح کرد: اخیراً وزیر جدید خزانه‌داری آمریکا در مجمع جهانی اقتصاد در داووس سوئیس اذعان کرده که مردم را با فشار اقتصادی هدف قرار می‌دهند و عامل برخی ناآرامی‌ها را فشار اقتصادی ناشی از تحریم‌ها عنوان کرده است.

طغیانی افزود: ارزیابی مطالعات نشان می‌دهد تحریم‌ها به تنهایی به هدف صددرصدی اصابت نکرده‌اند، بلکه زمانی به نتیجه رسیده‌اند که با یک اقدام یا فشار نظامی ترکیب شده‌اند. وی تأکید کرد که نسخه تحریمی که علیه ایران استفاده شده، پیشرفته‌ترین نسخه تحریمی در تاریخ بشر است و قابل مقایسه با تحریم‌های اعمال شده علیه روسیه نیست.

چالش‌های بودجه و مدیریت منابع

طغیانی با اشاره به وضعیت بودجه ۱۴۰۴ گفت: سال جاری در شرایطی آغاز شد که برآوردها از وجود کسری قابل توجه در منابع حکایت داشت و تحولات امنیتی و اقتصادی نیز هزینه‌ها و فشارهای مضاعفی را به کشور تحمیل کرد. در ماه‌های گذشته، دولت ناچار به استفاده از ابزارهایی مانند انتشار اوراق و بهره‌گیری از ظرفیت‌های بانک مرکزی برای مدیریت منابع شده است که آثار آن در نقدینگی و متغیرهای اقتصادی قابل مشاهده است.

کاهش درآمدهای ارزی و اختلال در شبکه‌های مالی

وی به کاهش منابع ارزی کشور اشاره کرد و گفت: هم‌زمان چند عامل از جمله محدودیت‌های فروش نفت، شرایط بازار و دشواری در وصول مطالبات، منابع ارزی کشور را تحت فشار قرار داد. بروز اختلال در شبکه‌های مالی غیرمستقیم فروش نفت و تغییر سازوکارهای مبادله ارزی، موجب بروز مشکلاتی در روند تجارت خارجی شد و در مقاطعی تجارت ارزی کشور با اختلال جدی مواجه شد. با وجود این شرایط، دولت برای تأمین کالاهای اساسی و دارو تلاش کرد منابع لازم را اختصاص دهد، هرچند همچنان فشارهایی در این حوزه وجود دارد.

سازوکار ترخیص کالا و چالش‌های بازار

طغیانی با اشاره به سازوکار ترخیص نهاده‌ها و کالاهای اساسی گفت: روند ترخیص و تخصیص ارز به واردات، چالش‌هایی ایجاد کرده بود و در برخی موارد فاصله میان قیمت‌های رسمی و بازار آزاد افزایش یافت که به التهاب بازار دامن زد. با وجود افزایش واردات نهاده‌ها، بازار همچنان با نوسانات قیمتی مواجه بود که نشان‌دهنده وجود مشکلات ساختاری در توزیع و نظارت است. دولت برای جلوگیری از کمبود کالاهای اساسی، تصمیماتی در سطح ملی اتخاذ کرد تا روند تأمین و توزیع کالاها تسهیل شود و فشار بر بازار کاهش یابد.

تک‌نرخی شدن ارز؛ چالش یا واقعیت؟

نایب‌رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس با رد برخی اظهارات درباره تک‌نرخی شدن ارز گفت: در شرایط تحریم امکان تک‌نرخی شدن وجود ندارد و به طور طبیعی چند نرخ در اقتصاد شکل می‌گیرد؛ از جمله نرخ بازار آزاد، نرخ‌های رسمی و نرخ‌های مرتبط با مبادلات خاص مانند کالاهای بشردوستانه. وی افزود: در کنار این موارد، بخشی از کالاها نیز از مسیرهای مرزی و رویه‌های خاص وارد می‌شوند که ساماندهی آن‌ها نیازمند سیاست‌گذاری دقیق‌تری است.

بررسی ارقام بودجه ۱۴۰۵ و افزایش حقوق

طغیانی با اشاره به بودجه ۱۴۰۵ گفت: بخش عمده‌ای از بودجه مربوط به شرکت‌های دولتی و بخش دیگر مربوط به بودجه عمومی است. مجلس برای افزایش حقوق بیش از پیشنهاد دولت، بار مالی قابل توجهی را پذیرفت. در نهایت افزایش ۲۰ درصدی به علاوه چهار هزار امتیاز ثابت تصویب شد که برای حقوق‌های پایین‌تر اثر بیشتری دارد. در بخش منابع عمومی، درآمدهای جاری کمتر از هزینه‌های جاری است و بخشی از این شکاف از طریق ابزارهایی مانند فروش اوراق، درآمدهای نفتی یا استفاده از ظرفیت‌های قانونی جبران می‌شود.

در پایان، طغیانی درباره احکام حقوقی اعضای هیئت علمی اضافه کرد: این موضوع در مرحله مصوبه شورای حقوق و دستمزد است و در صورت تصویب در سال جاری، احکام جدید امسال صادر می‌شود؛ در غیر این صورت به سال آینده موکول خواهد شد.