خبر کامل
کشف شگفت‌انگیز: ایران، مهد باستانی تولید فولاد کرومیوم در قرن یازدهم میلادی
کشف تاریخی: ایران، پیشگام تولید فولاد کرومیوم در جهان
پژوهش‌های اخیر محققان دانشگاه کالج لندن، پرده از رازی باستانی برداشت که نشان می‌دهد تولید فولاد کرومیوم، ماده‌ای که امروز آن را به عنوان فولاد ابزاری می‌شناسیم، برای نخستین بار در حدود قرن یازدهم میلادی در ایران آغاز شده است. این کشف چشمگیر، تاریخچه فولاد کرومیوم را نزدیک به یک هزاره به عقب می‌برد و جایگاه ایران را در تاریخ پرفراز و نشیب فناوری فلزات به شکلی بی‌سابقه برجسته می‌سازد.
چاهک، مهد فناوری فولاد کرومیوم
این مطالعه که نتایج آن در ژورنال معتبر Journal of Archaeological Science منتشر شده است، بر پایه ترکیبی از تحلیل دقیق نسخه‌های خطی فارسی قرون وسطی و کاوش‌های باستان‌شناسی گسترده در محوطه باستانی چاهک در جنوب ایران استوار است. پژوهشگران با بررسی عمیق این منابع، به این نتیجه رسیدند که صنعتگران زبردست ایرانی در منطقه چاهک، فولاد کرومیوم را با استفاده از کوره‌های بوته‌ای پیشرفته خود تولید می‌کردند.
«پژوهش ما نخستین شواهد از افزودن عمدی یک کانی حاوی کروم به فرایند تولید فولاد را ارائه می‌دهد. باور داریم این فناوری پدیده‌ای ایرانی بوده است.»
راحیل علیپور، پژوهشگر باستان‌شناسی دانشگاه کالج لندن
این یافته‌ها نه تنها تاریخ تولید فولاد کرومیوم را بازنویسی می‌کند، بلکه ابزاری شیمیایی برای شناسایی منشأ آثار فولاد بوته‌ای در موزه‌های سراسر جهان فراهم می‌آورد.
بازنگری در تاریخچه فولاد کرومیوم
تا پیش از این پژوهش، فولاد کرومیوم به عنوان یک نوآوری متعلق به قرن بیستم میلادی شناخته می‌شد و بسیاری از متخصصان علم مواد، تاریخ‌دانان و باستان‌شناسان آن را محصول عصر صنعتی می‌دانستند. اما این تحقیق، این دیدگاه رایج را به چالش کشیده و ریشه‌های این فناوری پیشرفته را به دست‌کم قرن یازدهم میلادی و تمدن باستانی ایران پیوند می‌زند.
اهمیت نسخه‌های خطی ابوریحان بیرونی
نسخه خطی ارزشمند «الجماهر فی معرفه الجواهر» نوشته ابوریحان بیرونی در قرون دهم تا یازدهم میلادی، نقش محوری در این پژوهش ایفا کرد. این متن، تنها دستورالعمل شناخته‌شده برای ساخت فولاد بوته‌ای را ثبت کرده و در آن به ماده‌ای ناشناخته اشاره شده بود.
محققان با تحلیل دقیق متن ابوریحان بیرونی، نشان دادند که این ماده مرموز همان کانی کرومیت بوده که در دستور ساخت فولاد بوته‌ای کرومیوم به کار رفته است. این تفسیر، پلی حیاتی میان توصیفات متنی و شواهد آزمایشگاهی ایجاد کرد و امکان بازسازی فرایند تاریخی تولید فولاد کرومیوم را فراهم ساخت.
چاهک: روستایی با گذشته‌ای درخشان
چاهک در چندین نسخه خطی تاریخی از قرن دوازدهم تا نوزدهم میلادی به عنوان مرکزی مشهور برای تولید فولاد معرفی شده است. این محوطه تنها سایت شناخته‌شده در مرزهای کنونی ایران به شمار می‌رود که شواهد روشنی از تولید فولاد بوته‌ای را در خود جای داده است. با این حال، به دلیل وجود روستاهای متعدد با نام چاهک در ایران، محل دقیق این صنعت برای مدت‌ها نامشخص مانده بود.
«در نسخه خطی فارسی قرن سیزدهم که دکتر علیپور ترجمه کرده، فولاد چاهک به‌خاطر نقش‌ونگار ظریف و زیبا مشهور بود، اما شمشیرهای آن شکننده توصیف شده‌اند و به‌همین دلیل ارزش بازار خود را از دست دادند.»
تیلو رِرن، استاد باستان‌شناسی دانشگاه کالج لندن
امروز چاهک روستایی کوچک و متکی بر کشاورزی است که پیش از شناسایی اهمیت باستان‌شناسی خود، تنها به خاطر زمین‌های حاصلخیزش شناخته می‌شد.
سنتی مستقل در تولید فولاد
نتایج این پژوهش حاکی از آن است که در چاهک، سنتی متمایز از روش‌های شناخته‌شده آسیای میانه در ازبکستان و ترکمنستان شکل گرفته بود. صنعتگران این منطقه فولاد بوته‌ای کم‌کروم با حدود ۱ درصد وزنی کروم تولید می‌کردند و بدین ترتیب یک سنت مستقل و منحصر به فرد ایرانی در تولید فولاد کرومیوم پدید آوردند.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
