کاهش نرخ مشارکت اقتصادی؛ دستمزدهای ناکافی و رشد مشاغل کاذب

نرخ مشارکت اقتصادی در ایران با کاهشی چشمگیر، آینده بازار کار و معیشت خانوارها را در هاله‌ای از ابهام فرو برده است. بر اساس گزارش‌های رسمی، جذابیت پایین دستمزدهای مصوب و رشد فزاینده مشاغل غیررسمی، جوانان را از ورود به بازار کار بازداشته و چالش‌های جدی برای اقتصاد کشور ایجاد کرده است.

افت چشمگیر نرخ مشارکت اقتصادی

بر اساس گزارش مرکز آمار ایران، نرخ مشارکت اقتصادی در پاییز سال ۱۴۰۴ به ۴۰.۷ درصد رسیده است که نشان‌دهنده کاهش قابل توجهی در نسبت جمعیت فعال اقتصادی است. این نرخ نه تنها نسبت به تابستان ۱۴۰۴ با افت یک درصدی مواجه بوده، بلکه در مقایسه با پاییز سال گذشته نیز ۵ درصد کاهش را تجربه کرده است.

ریشه‌های کاهش مشارکت: دستمزدهای ناکافی و مشاغل کاذب

فعالان حوزه صنعت، دلایل متعددی را برای این کاهش نرخ مشارکت اقتصادی برمی‌شمرند، اما مهم‌ترین عامل مشترک مورد تاکید آنها، عدم جذابیت میزان حقوق و دستمزدهای رسمی و افزایش مشاغل کاذب است. به باور این کارشناسان، حقوقی در حدود ۱۵ تا ۲۰ میلیون تومان کفاف هزینه‌های معیشتی افراد را نمی‌دهد. این وضعیت باعث شده تا افراد به سمت مشاغلی همچون تاکسیرانی اینترنتی روی آورند که نه تنها درآمد بیشتری دارد، بلکه از تعهدات و محدودیت‌های مشاغل ثابت نیز بی‌بهره است و امکان تعیین ساعات کاری انعطاف‌پذیر را فراهم می‌آورد.

کارفرمایان نیز از این وضعیت گلایه‌مند هستند. آنها اظهار می‌دارند که دستمزد رسمی، بخشی از قیمت تمام‌شده محصولاتشان است و ناچار به پذیرش این ارقام هستند. با این حال، همین وضعیت باعث شده تا تلاش‌هایشان برای استخدام نیروی انسانی ساده به نتیجه نرسد؛ چرا که دستمزد رسمی برای حضور در مشاغل ثابت، جذابیت لازم را ندارد و افراد می‌توانند از طریق دیگر شغل‌ها، درآمدهای بالاتری کسب کنند. فعالان صنعتی هشدار می‌دهند که این شرایط به تشدید کمبود نیروی کارگری منجر شده و در صورت تداوم این روند و عدم کنترل تورم، این معضل در سال آینده جدی‌تر خواهد شد.

رشد مشاغل زیرزمینی و تغییر ساختار خانواده

علاوه بر مشاغل کاذب رسمی، موضوع مهم دیگری که در این زمینه نادیده گرفته می‌شود، مشاغل زیرزمینی هستند که در محاسبات و آمارهای رسمی لحاظ نمی‌شوند، اما با سرعت بالایی در حال رشد و گسترش هستند و درآمدهای قابل توجهی را نصیب شاغلین خود می‌کنند.

نکته حائز اهمیت دیگر، تغییر ساختار خانواده‌ها است. برخلاف گذشته که خانواده‌ها پرجمعیت بودند، امروزه بسیاری از افراد تک‌فرزند هستند و بدون تجربه استقلال، سال‌ها در کنار خانواده زندگی می‌کنند. این پدیده رایج شده است، زیرا حقوق دریافتی از بازار کار تناسبی با هزینه‌های تشکیل زندگی مستقل و ازدواج ندارد و بسیاری از جوانان ترجیح می‌دهند کار نکنند و در کنار والدین خود بمانند.