تحلیل شورای آتلانتیک: احتمال تشدید تنش در ژنو بیش از گشایش دیپلماتیک است

خطوط قرمز ایران: ثبات و پایداری

از منظر تهران، خطوط قرمز نظام در مذاکرات بدون تغییر باقی مانده‌اند. هرگونه مصالحه در پرونده هسته‌ای مستلزم کاهش قابل توجه فشارهای اقتصادی است و واشنگتن باید در مقابل، کاهش مؤثر تحریم‌ها را پیشنهاد دهد.

تمرکز هسته‌ای: تنها مسیر پیشرفت

اگر قرار است پیشرفتی در گفت‌وگوها حاصل شود، مذاکرات باید به طور کامل بر پرونده هسته‌ای متمرکز بماند و حق رسمی ایران برای غنی‌سازی به چالش کشیده نشود. در این چارچوب، عناصری چون سطح غنی‌سازی، بازرسی‌های گسترده، کاهش ذخایر و زمان گریز هسته‌ای قابل مذاکره خواهند بود. گسترش دامنه مذاکرات فراتر از موضوع هسته‌ای، خطر فروپاشی کامل گفت‌وگوها را در پی دارد.

معمای راهبردی دولت آمریکا

دولت ایالات متحده با یک محاسبه پیچیده روبروست:

• استقرار نظامی: تجهیزات نظامی قابل توجهی از پیش در منطقه مستقر شده‌اند.
• هزینه عقب‌نشینی: عقب‌نشینی بدون دستاورد ملموس، از نظر سیاسی و راهبردی پرهزینه خواهد بود.
• پیشنهاد ایران: پیشنهاد «حداکثری» ایران ظاهراً به سطحی که واشنگتن آن را نتیجه‌ای کافی می‌داند، نزدیک نمی‌شود.

این وضعیت، فضای تصمیم‌گیری را برای آمریکا محدودتر می‌کند.

تله تشدید تنش و گزینه‌های واشنگتن

اگر هر دو طرف بر انتظارات فعلی خود پافشاری کنند، مذاکرات ممکن است به مانورهای تاکتیکی تبدیل شود و نه مصالحه واقعی. در چنین شرایطی، واشنگتن با دو گزینه نامطلوب روبروست:

• تشدید تنش: ورود به رویارویی نظامی.
• توافق ضعیف: پذیرش توافقی که مسیر راهبردی ایران را اساساً تغییر ندهد.

این فرض که می‌توان تشدید تنش را به طور کامل کنترل کرد یا آن را به کارزار فشاری محدود ساخت، با واقعیت‌های منطقه همخوانی ندارد. ایران ممکن است حتی یک حمله محدود را آغاز مرحله‌ای از یک کارزار گسترده‌تر تلقی کرده و برای جلوگیری از نابودی دارایی‌های راهبردی‌اش، واکنشی نامتناسب نشان دهد. منطق امنیت داخلی در تهران ممکن است بر افزایش هزینه برای نیروهای آمریکایی در مراحل اولیه درگیری تأکید داشته باشد.

قمار راهبردی ایران

به نظر می‌رسد تهران بر موارد زیر حساب باز کرده است:

• فشارهای سیاسی داخلی در ایالات متحده.
• اصطکاک و شکاف در انسجام سیاسی آمریکا.
• این باور که فشار مستمر بر دارایی‌های آمریکا در منطقه می‌تواند واشنگتن را به سمت کاهش تنش سوق دهد.

علاوه بر این، زمان به دست آمده به ایران امکان داده تا آمادگی‌های دفاعی و توانمندی‌های تهاجمی خود را تقویت کند. از دید تهران، اکنون ظرفیت بیشتری برای تهدید تجهیزات آمریکا در منطقه نسبت به دوره‌های پیشین رویارویی وجود دارد.

چهارراه راهبردی و پیامدهای آن

همه نشانه‌ها حاکی از آن است که تشدید قابل توجه تنش محتمل است. برای جلوگیری از آن، واشنگتن ممکن است ناچار شود امتیازی بدهد که از نظر سیاسی ناخوشایند است و به تهران اجازه دهد نوعی پیروزی نمادین اعلام کند. در غیر این صورت، دولت آمریکا ممکن است به این نتیجه برسد که اقدام نظامی بر یک عقب‌نشینی آشکار دیگر ترجیح دارد، به‌ویژه با توجه به پیامدهای آن برای اعتبار بازدارندگی آمریکا پس از واکنش‌های محدود پیشین. با این حال، چنین تصمیمی خطرات برای نیروهای آمریکایی را به طور چشمگیری افزایش خواهد داد.

بار دیگر به یک نقطه عطف تاریخی نزدیک می‌شویم که پیامدهای عمیقی برای کل خاورمیانه خواهد داشت. اما یک پرسش اساسی همچنان بی‌پاسخ مانده است: اگر و زمانی که تشدید تنش رخ دهد، دولت آمریکا دقیقاً به دنبال دستیابی به چه هدفی است؟