خبر کامل
پارک ملی گلستان: چالشها، راهکارها و امید به آینده با مشارکت مردم
پارک ملی گلستان، نگین طبیعت ایران و قدیمیترین پارک ملی کشور، با مساحتی نزدیک به ۹۲ هزار هکتار، پناهگاهی بینظیر برای حیات وحش شرق ایران محسوب میشود. این ذخیرهگاه زیستکره که در شرق رشتهکوه البرز واقع شده و یکی از ۵۰ ذخیرهگاه برجسته در جهان است، اکنون با چالشهای متعددی از جمله خشکسالی، آتشسوزی و تهدیدهای انسانی دست و پنجه نرم میکند. مدیران پارک، «حفاظت مشارکتی» را کلید حل این معضلات میدانند.
تنوع زیستی بینظیر پارک ملی گلستان
پارک ملی گلستان با سه اقلیم متفاوت (خشک، نیمهخشک و نیمهمرطوب)، از استپهای خشک ایرانی-تورانی تا جنگلهای انبوه هیرکانی را در خود جای داده است. این تنوع اقلیمی، آن را به زیستگاهی غنی تبدیل کرده است:
- گونههای گیاهی: بیش از هزار و ۳۶۶ گونه گیاهی (حدود ۴۴ درصد از گونههای عروسی ایران در تنها هفت درصد مساحت کشور).
- گونههای جانوری: هزار و ۱۰۰ گونه حشره، ۱۵۰ گونه پرنده، ۶۹ گونه پستاندار، ۲۴ گونه خزنده و دوزیست و ۱۰ گونه ماهی.
احمد رادمان، رئیس پارک ملی گلستان، به گونههای شاخص جانوری نظیر پلنگ ایرانی، مرال (گوزن قرمز هیرکانی)، آهوی ایرانی، خرس قهوهای، قوچ و میش، کل و بز، گربه پالاس و سمور جنگلی اشاره کرد و تاکید کرد که این پارک یکی از مناطق کلیدی حفاظت از گونههای در معرض خطر است.
چالشها و تهدیدهای پیش روی پارک
حفاظت از این میراث طبیعی با چالشهای جدی مواجه است:
- فشارهای اقتصادی بر جوامع محلی: افزایش شکار غیرمجاز و برداشت غیرقانونی چوب، قارچ و میوههای جنگلی.
- جاده میانگذر: جادهای به طول ۲۵ کیلومتر با ترافیک سنگین که سالانه منجر به تلفات جادهای حیوانات میشود.
- آتشسوزی: ناشی از عوامل انسانی و خشکسالیهای پیاپی که نیاز به سیستمهای هشدار زودرس و همکاری گسترده دارد.
- بحران آب و خشکسالی: سایه سنگینی بر زیستگاه دارد، اگرچه بارندگیهای بهتر پاییز و زمستان امسال نسبت به سال گذشته، نویدبخش بهبود است.
«حفاظت مشارکتی»؛ راهکاری نوین
در پاسخ به این چالشها، رویکرد «حفاظت مشارکتی» به عنوان راهکاری نوین و مؤثر در پارک ملی گلستان در حال اجراست. رادمان در تشریح این استراتژی گفت: در یک سال اخیر، نشستهای فصلی متعددی با ساکنان حدود ۴۳ روستای همجوار برگزار شده است تا آگاهیبخشی نسبت به ارزش طبیعت پویا بر زندگی محلی افزایش یابد.
«به مردم توضیح دادیم که کنترل سیلاب، تأمین آب پایدار، تولید اکسیژن و حتی اقتصاد پایدار آنها، وابسته به سلامت این اکوسیستم است.»
این رویکرد منجر به همراهی قابل توجه مردم محلی، بهویژه در مواقع بحرانی مانند آتشسوزی شده است. اکنون حدود ۳۰ همیار محیط زیست محلی با پارک همکاری دارند که نه تنها در مهار آتشسوزیها نقش کلیدی ایفا میکنند، بلکه به عنوان چشمان بیدار محیطبانان، از ورود متخلفان جلوگیری میکنند.
رئیس پارک ملی گلستان تاکید کرد که این رویکرد مثبت، انتظار میرود در سایر بخشها مانند کاهش شکار غیرمجاز نیز گسترش یابد، زیرا «وقتی مردم منافع خود را در حفظ طبیعت ببینند، از بهترین محافظان آن میشوند.»
وضعیت جمعیت گونهها و برنامههای آتی
سرشماریهای اخیر نشاندهنده بهبود نسبی در جمعیت برخی گونهها است:
| گونه | تعداد (رأس) |
|---|---|
| قوچ و میش | ۹,۴۴۱ |
| کل و بز | ۱,۰۷۰ |
| آهو | ۴۱۰ |
برنامههای آتی برای حفاظت و توسعه پایدار پارک شامل موارد زیر است:
- توسعه اکوتوریسم پایدار با تورهای استاندارد.
- محدودسازی دسترسی خودروها در جادههای جنگلی.
- نصب دوربینهای مداربسته و سیستمهای هشدار آتشسوزی.
- تقویت آموزش راهنماهای محلی.
- همکاری با بخش خصوصی برای ایجاد درآمد پایدار برای جوامع حاشیهای.
پارک ملی گلستان میتواند الگویی برای تعادل میان حفاظت طبیعت و توسعه اقتصادی جوامع محلی باشد که نشان میدهد حفاظت از این ذخیرهگاه زیستکره تنها با همکاری مستمر مسئولان، جوامع محلی و بخش خصوصی میسر است.
درباره هوشمصنوعی دستاول:
تمامی اخبار دستاول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحتسنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با دادههای جدید آموزش داده میشود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دستاول در حال بهتر شدن است.
شما میتوانید از چتبات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
