پروفسور عبدالمجید ارفعی؛ نقشی کلیدی در بازگشت الواح تخت جمشید و احیای زبان‌های باستانی

پروفسور عبدالمجید ارفعی، پژوهشگر برجسته زبان‌های باستانی و یکی از واپسین کتیبه‌خوانان خط میخی عیلامی در جهان، ششم اسفند ماه ۱۴۰۴ بر اثر نارسایی ریوی درگذشت. او که نامش با عیلام‌شناسی، ترجمه استوانه کوروش و خوانش الواح گلی تخت جمشید گره خورده است، پس از سال‌ها انزوا، در سال ۱۳۷۶ به دعوت محمد بهشتی شیرازی، رئیس اسبق سازمان میراث فرهنگی ایران، به عرصه فعالیت‌های علمی بازگشت و خدمات شایانی به میراث فرهنگی کشور ارائه داد.

بازگشت به عرصه علمی و تربیت شاگردان

محمد بهشتی شیرازی در گفت‌وگو با ایسنا، به نقش خود در بازگرداندن پروفسور ارفعی به فعالیت‌های علمی پس از انقلاب اسلامی اشاره کرد. او بیان داشت که پروفسور ارفعی سال‌ها پس از انقلاب در نوعی انزوا قرار داشتند تا اینکه در سال ۱۳۷۶ دوباره به میدان فعالیت علمی دعوت شدند. حضور ایشان در موزه ملی ایران نمود قابل توجهی پیدا کرد:

• ساماندهی تالار کتیبه‌ها: پروفسور ارفعی به ساماندهی تالار کتیبه‌ها در موزه ملی پرداختند.
• آغاز آموزش‌ها: ایشان آموزش زبان‌های باستانی را آغاز کردند.
• پرورش شاگردان برجسته: شاگردانی توسط ایشان تربیت شدند که بعدها به شخصیت‌های بسیار برجسته‌ای در رشته زبان‌شناسی و زبان‌های باستانی در سراسر دنیا تبدیل گشتند.

نقش تعیین‌کننده در استرداد الواح گلی تخت جمشید

بهشتی شیرازی همچنین به نقش حیاتی پروفسور ارفعی در بازگرداندن الواح گلی تخت جمشید اشاره کرد. حضور علمی و سابقه عمیق ایشان در حوزه میراث فرهنگی، زمینه‌های لازم را برای برقراری مجدد ارتباط با مرکز شرق‌شناسی دانشگاه شیکاگو فراهم آورد و انتقال این الواح به کشور میسر شد. این الواح در بسته‌های مختلف وارد ایران شدند و پروفسور ارفعی یکی از مؤثرترین افراد در این مسیر دشوار بودند.

«حضور علمی ایشان در دانشگاه و نقشی که ایفا می‌کردند، در بحث استرداد الواح گلی تخت جمشید بسیار تعیین‌کننده بود. با حضور ایشان در سازمان میراث فرهنگی و با توجه به سابقه کاملاً عمیقشان در این حوزه، زمینه‌های لازم فراهم شد تا ارتباط ما دوباره با مرکز شرق‌شناسی دانشگاه شیکاگو برقرار شود و انتقال این الواح گلی دوباره میسر شد، به گونه‌ای که این الواح در بسته‌های مختلف وارد کشور شد. می‌توان گفت ایشان یکی از مؤثرترین افراد در این مسیر بودند.»

رمزگشایی الواح عیلامی و تخصص بی‌نظیر

این الواح به یکی از زبان‌های عیلامی نوشته شده بودند. پس از کشف، استاد پروفسور ارفعی، ریچارد هلک، آن‌ها را به مرکز شرق‌شناسی منتقل کرد و در آنجا تلاش فراوانی برای رمزگشایی و خواندن آن‌ها صورت گرفت. هلک تنها تعداد کمی شاگرد در این مسیر تربیت کرد که دکتر ارفعی یکی از آن‌ها بود. در واقع، تعداد افرادی که توانایی خواندن این الواح را داشتند، بسیار محدود بود که نشان‌دهنده تخصص بی‌نظیر پروفسور ارفعی است.

تلاش‌های بی‌وقفه برای بازگشت الواح

پروفسور ارفعی سال‌ها پس از ۱۳۷۶ کوشش فراوانی کردند تا این الواح به کشور بازگردند، زیرا تا قبل از آن بازنگشته بودند. خدمات ایشان در حوزه علوم مرتبط با میراث فرهنگی، به‌ویژه در زمینه باستانی، بسیار گسترده و استثنایی بود و بهشتی شیرازی تأکید کرد که جای خالی ایشان به راحتی پرشدنی نیست.

میراث ماندگار پروفسور ارفعی

درگذشت پروفسور عبدالمجید ارفعی، نه تنها ضایعه‌ای برای جامعه دانشگاهی، بلکه فقدانی جدی برای میراث فرهنگی و زبان‌های باستانی ایران به شمار می‌رود. نام او برای همیشه با تلاش‌های بی‌وقفه در حفظ و احیای گنجینه‌های تاریخی ایران گره خورده است.