چالش‌های تولید نهال در خراسان رضوی: خشکسالی و نهال‌های غیرمجاز

توسعه نهال‌های اصلاح‌شده و مقاوم

جهاد کشاورزی خراسان رضوی برنامه‌هایی را برای توسعه نهال‌های اصلاح‌شده و مقاوم به خشکی و آفات در دست اجرا دارد. در همین راستا، پیگیری ثبت دو باغ مادری در استان برای تولید ارقام جدید اصلاح‌شده و مقاوم انجام شده است. این دو باغ مادری سالانه حدود ۶۰ هزار اصله نهال با عملکرد بالا تولید می‌کنند.

با این حال، ایزدی اعلام کرد که تولید نهال در نهالستان‌ها در سال جاری نسبت به سال‌های گذشته به دلیل شرایط اقلیمی نامساعد، خشکسالی و کمبود آب کاهش یافته است.

معیارهای استاندارد و نظارت بر تولید نهال

کمیته فنی نهال، متشکل از موسسه گواهی بذر و نهال، مدیریت باغبانی، مدیریت حفظ نباتات و مرکز تحقیقات کشاورزی، بر معیارهای استاندارد تولید نهال نظارت دقیق دارد. این معیارها شامل:

• عدم وجود آفات و بیماری‌های قرنطینه‌ای و سایر آفات
• عدم وجود انواع ویروس و باکتری
• کنترل علف‌های هرز
• رشد مناسب نهال
• عدم سرمازدگی نهال

مدیر باغبانی جهاد کشاورزی خراسان رضوی تاکید کرد که با اطلاع‌رسانی مناسب، کشاورزان هنگام خرید نهال از سلامت و اصالت ژنتیکی آن اطمینان کافی حاصل می‌کنند. همچنین، نهال‌های تولیدی از نظر گواهی قرنطینه و سلامت ریشه توسط مدیریت حفظ نباتات بررسی می‌شوند.

مقابله با عرضه نهال‌های غیراستاندارد

برای مقابله با عرضه نهال‌های غیراستاندارد و غیرمجاز، اقدامات متعددی صورت گرفته است:

• نامه‌نگاری با دستگاه قضایی: جهت هماهنگی با پلیس‌راه و نیروی انتظامی برای جلوگیری از حمل نهال‌های بدون مجوز.
• نامه‌نگاری با اداره کل راهداری: برای جمع‌آوری تبلیغات نهالستان‌های غیرمجاز.
• نظارت و بازرسی: کارشناسان باغبانی از مکان‌های عرضه نهال و سایر اماکن بازرسی می‌کنند.

تقاضا و حمایت از نهال‌کاران

میزان تقاضا برای خرید نهال در بین کشاورزان و باغداران، که عمدتاً در روزهای پایانی زمستان (اسفندماه) صورت می‌گیرد، بسته به شرایط اقلیمی و میزان آب در دسترس است که در سالیان اخیر کاهش یافته است. سایت «نهال‌یاب» نیز به عنوان سامانه‌ای برای عرضه مستقیم و بدون واسطه نهال به کشاورزان فعال است، هرچند هنوز در مراحل اولیه کار قرار دارد.

جهاد کشاورزی حمایت‌هایی را از نهال‌کاران و خریداران نهال ارائه می‌دهد که شامل:

• آموزش: برگزاری کلاس‌های آموزشی هرساله توسط مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان‌ها.
• تسهیلات: تعلق یارانه نهال به باغدارانی که طبق دستورالعمل اقدام به احداث باغ نمایند.
• صادرات: نامه‌نگاری با نمایندگی وزارت امور خارجه در خصوص بحث صادرات.

تغییر در برنامه تولید نهال با توجه به اقلیم

در خراسان رضوی، یک میلیون و ۲۰۰ هزار هکتار زمین زیر کشت ۸۳ نوع محصول می‌رود که ۳۰۰ هزار هکتار آن به باغات اختصاص دارد. با توجه به تغییر اقلیم و کمبود منابع آب، تغییراتی در برنامه تولید نهال در نظر گرفته شده است. این تغییرات شامل کاهش تولید نهال‌های پرآب‌بر و افزایش تولید نهال‌های کم‌آب‌بر و مقاوم به خشکی است.

ایزدی خاطرنشان کرد که برای توسعه نهال‌های کم‌آب‌بر یا گونه‌های مقاوم به تنش‌های اقلیمی در نهالستان‌ها اقدام خاصی نشده، اما اقداماتی مانند تغییر روش آبیاری به روش‌های جدید (مانند آبیاری زیرسطحی) و عدم افزایش سطح زیر کشت توسط مدیریت آب و خاک انجام شده است.

همچنین، برنامه جهاد کشاورزی برای نوسازی باغات و جایگزینی درختان قدیمی با ارقام جدید شامل ارائه یارانه نهال در خصوص سرشاخه‌کاری و جوان‌سازی باغات است.

همکاری با مراکز تحقیقاتی و چالش‌های نهال‌کاران

مدیریت باغبانی جهاد کشاورزی خراسان رضوی همکاری نزدیکی با مراکز تحقیقاتی و دانشگاهی در زمینه اصلاح ارقام نهال دارد. اعضای کمیته فنی نهال نیز محققین مرکز تحقیقات هستند و در تولید نهال‌های اصلاح‌شده و معرفی ارقام جدید نقش مهمی ایفا می‌کنند.

مهم‌ترین چالش‌های فعلی نهال‌کاران در تولید و فروش عبارتند از:

• شرایط اقلیمی نامناسب
• عدم استقبال کشاورزان
• وجود نهال‌های غیرمجاز از مبادی غیرقانونی

این عوامل، همراه با هزینه سنگین نهاده‌ها، نهالستان‌های دارای مجوز را مجبور به کاهش قیمت کرده و باعث متضرر شدن آن‌ها می‌شود.