بیوگرافی پروفسور عبدالمجید ارفعی؛ مترجم منشور کوروش و مردی از جنس تاریخ

عاشق ایران، متخصص بی‌بدیل

ارفعی از معدود متخصصان بازمانده زبان‌های خط میخی ایلامی، اکدی و بابلی در جهان بود و تنها دارنده مدرک دکترای این رشته‌ها در دنیا به شمار می‌رفت. او سال‌ها شاگردی ریچارد هلک، ایلام‌شناس و آشورشناس مشهور آمریکایی را کرده بود و او را اولین مترجم منشور کوروش کبیر از زبان اصلی به فارسی می‌دانند. با این حال، دغدغه اصلی او نه عنوان و نه افتخار، بلکه حفظ و انتقال این دانش ارزشمند بود.

نگرانی از آینده زبان‌های باستانی

شش سال پیش، گفت‌وگویی با او در فرهنگستان هنر، به هشداری مهم ختم شد؛ ترس آرام مردی که می‌دانست ممکن است پس از او، دیگر کسی نباشد که این زبان‌ها را بداند. او در تاریخ 9 شهریور 1318 در بندرعباس به دنیا آمد و مسیر تحصیلی‌اش از همان ابتدا با زبان‌شناسی و تاریخ گره خورد. او به طور خودآموز فارسی باستان، اوستا و پهلوی را آموخت.

«اینجا خانه من است، اگر عاشق نبودم به سراغ این رشته و گل‌نبشته‌ها نمی‌رفتم، همین‌جا می‌مانم و همین‌جا می‌میرم.»

تحصیلات و بازگشت به وطن

پروفسور ارفعی به توصیه استادانی چون خانلری و پورداوود، تحصیلات خود را در دانشگاه‌های پنسیلوانیا و شیکاگو آمریکا ادامه داد. او اولین فردی بود که دکترای زبان ایلامی را دریافت کرد؛ زبانی که حتی در محافل دانشگاهی غرب نیز متخصصانش بسیار اندک بودند.

• 2 سال: تحصیل اکدی در دانشگاه پنسیلوانیا
• 5 سال: تحصیل همزمان اکدی و ایلامی در شیکاگو

او در سال 1354 با هدف راه‌اندازی آموزش آکادمیک زبان‌های باستانی و تربیت نسل بعدی به ایران بازگشت، اما این هدف هیچ‌گاه به طور کامل محقق نشد. او بارها تاکید کرد که مشکل، کمبود متن نیست، بلکه نبود ساختار آموزشی مناسب در دانشگاه‌هاست.

حسرت جانشین و میراث لوح‌های هخامنشی

یکی از مهم‌ترین نگرانی‌های ارفعی، نبود جانشین برای انتقال دانشش بود. او با اندوه از شاگردانش یاد می‌کرد که به دلیل نبود فرصت شغلی، مجبور به مهاجرت شده بودند.

«پارسا دانشمند که از دوران دبیرستان تحت آموزشم بود تا چندی دیگر باید از رساله دکترای خود دفاع کند و هم‌اکنون شاگرد اول آکسفورد است... چرا برگردد؟ اینجا جایی ندارد که برگردد.»

بخش عمده‌ای از عمر علمی پروفسور ارفعی صرف ترجمه و بررسی حدود پنج هزار لوح هخامنشی شد که عمدتاً در دانشگاه شیکاگو نگهداری می‌شوند. این متون، اسناد اداری، اقتصادی و روزمره هستند و تصویری زنده از کارکرد واقعی امپراطوری هخامنشی ارائه می‌دهند. او از عدم دلسوزی کافی برای بازگرداندن این لوح‌ها به کشور گلایه داشت و نگران بود که اگر کتیبه‌ها منتشر نشوند، پس از او کسی قادر به خواندن این یافته‌های باستان‌شناسی نباشد.

مراسم تشییع و تدفین

آیین تشییع پیکر شادروان دکتر عبدالمجید ارفعی، جمعه، هشتم اسفند، ساعت 10 صبح در مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی برگزار شد و آیین تدفین ایشان، یکشنبه، دهم اسفند، ساعت 10 صبح در حافظیه شیراز به خاک سپرده می‌شود.