خبر کامل
همکاری بین‌المللی برای مقابله با بیابان‌زایی و توسعه معیشت پایدار در کرمان
استان کرمان، با اقلیم خشک و کویری در بخش‌های وسیعی از خود، همواره با چالش‌های زیست‌محیطی متعددی دست و پنجه نرم کرده است. پدیده‌هایی چون بیابان‌زایی، آلودگی هوا، تخریب مراتع و اراضی کشاورزی، و تأثیرات منفی بر اقتصاد و معیشت محلی، از جمله پیامدهای این شرایط اقلیمی در سال‌های اخیر بوده‌اند که منجر به مهاجرت و خالی شدن روستاها شده است. با این حال، در دل همین تهدیدات، فرصت‌های ارزشمندی نیز نهفته است که با برنامه‌ریزی دقیق و حمایت‌های هدفمند، می‌توانند به توسعه پایدار این مناطق کمک کنند.
کویر، سرزمین فرصت‌های پنهان
مناطق بیابانی و حاشیه کویر استان کرمان، گنجینه‌هایی از فرصت‌ها را در خود جای داده‌اند. تابش فراوان انرژی خورشیدی، امکان کشت گیاهان مقاوم به کم‌آبی، و وجود جاذبه‌های گردشگری منحصربه‌فرد، پتانسیل‌های عظیمی هستند که با برنامه‌ریزی فنی، حمایت‌های دولتی و بین‌المللی، و مشارکت جوامع محلی، می‌توانند به پایداری زیستی و آبادانی شهرهای کویری کرمان منجر شوند.
تجربه‌ای موفق از همکاری مشترک بین‌المللی
در راستای بهره‌برداری از این پتانسیل‌ها، پروژه «احیای اراضی جنگلی و تخریب‌شده با تأکید بر اراضی تحت تأثیر فرسایش بادی و خاک‌های شور» (RFLDL) در سال ۱۳۹۰ (۲۰۱۱ میلادی) در شهرستان ریگان، واقع در جنوب شرق استان کرمان، آغاز شد. این پروژه پنج‌ساله با همکاری مشترک سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور، صندوق تسهیلات جهانی محیط زیست (GEF) و سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) به اجرا درآمد.
هدف اصلی این طرح، افزایش ظرفیت اراضی جنگلی تخریب‌شده برای بهره‌برداری از خدمات و محصولات، ایجاد پایداری معیشت، امنیت غذایی و مقابله با بیابان‌زایی از طریق فعالیت‌های مشارکتی یکپارچه در حوزه آبخیز شهرستان ریگان بود. این پروژه با برنامه‌هایی نظیر:
- ایجاد معیشت جایگزین (پخت نان محلی، پرورش بوقلمون و شتر، صنایع دستی)
- ترویج انرژی پاک (توزیع آبگرمکن خورشیدی، تلمبه بادی، تنور گازی)
- راه‌اندازی صندوق‌های توسعه روستایی
- تولید نهال‌های بومی و جنگل‌کاری در اراضی بیابانی
نتایج بسیار مؤثری در بهبود وضعیت زندگی و محیط زیست منطقه به همراه داشت. ارزیابی نهایی مستقل پروژه در سال ۲۰۲۲، موفقیت آن را در ایجاد زیربنای مدیریت مشارکتی و یکپارچه پایدار سرزمین و جنگل تأیید کرد و پروژه RFLDL به عنوان الگویی موفق با قابلیت تعمیم به سایر مناطق کشور و حتی فراتر از مرزها معرفی شد.
آغاز پروژه‌ای نوین پس از دوازده سال وقفه
اکنون، پس از گذشت حدود ۱۲ سال از اجرای موفق پروژه قبلی و با توجه به نتایج مثبت آن، در بهمن‌ماه شاهد آغاز مجدد همکاری سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور و برنامه عمران سازمان ملل متحد (UNDP) برای مقابله با بیابان‌زایی و افزایش تاب‌آوری جامعه محلی هستیم. این طرح جدید در روستای تهرود از توابع بخش دهبکری شهرستان بم، در شرق استان کرمان، به عنوان منطقه پایلوت انتخاب شده است. این همکاری پس از دوازده سال وقفه، نقطه عطفی در از سرگیری تعاملات جهانی ایران در حوزه منابع طبیعی محسوب می‌شود.
این پروژه با وسعت ۱۱۰ هزار هکتار، ۱۰ روستا با ۲۱۰ خانوار و جمعیتی بالغ بر ۷ هزار نفر را در بر می‌گیرد. فاز ابتدایی آن با پوشش ۱۰۲ خانوار و جمعیت ۲۶۰ نفر آغاز شده است. نخستین گام در این طرح مشترک، کلنگ‌زنی مزرعه پنل خورشیدی در دهستان تهرود بود که با هدف راه‌اندازی یک نیروگاه خورشیدی کوچک برای کمک به اقتصاد و معیشت مردم منطقه انجام شد.
انرژی خورشیدی: فرصتی برای توسعه معیشت پایدار
مداگانگودا لبه، سرپرست دفتر برنامه عمران سازمان ملل متحد (UNDP) در ایران، با اشاره به ظرفیت‌ها و اقلیم استان کرمان، اظهار داشت: «بخش قابل‌توجهی از معضلات زیست‌محیطی استان کرمان به پدیده گرد و غبار و طوفان‌های شن بازمی‌گردد که بر سلامت مردم و پایداری معیشت آن‌ها نیز اثرگذار است و نیازمند راهکارهای علمی، بومی و پایدار است.» وی افزود: «ایران با حدود ۳۰۰ روز آفتابی در سال، فرصت بی‌نظیری برای توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر دارد. هدف ما راه‌اندازی یک نیروگاه خورشیدی کوچک به عنوان پایلوت است تا مسیر جدیدی برای توسعه معیشت پایدار در این منطقه از شهرستان بم آغاز شود و امیدواریم این پروژه به سایر نقاط استان کرمان نیز تعمیم یابد.»
دانش حاصل از اجرای این پروژه می‌تواند در سطح ملی مورد استفاده قرار گیرد و حتی از طریق شبکه UNDP به کشورهای دیگر با شرایط اقلیمی مشابه منتقل شود و به تبادل تجربه و دانش میان ایران و جهان کمک کند.
منافع مستقیم مردم از عواید پروژه
رضا افلاطونی، معاون وزیر جهاد کشاورزی و رئیس سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور، نیز در سفر به استان کرمان و شهرستان بم، بیان کرد: «پس از ۱۲ سال وقفه، این همکاری با امضای تفاهم‌نامه مشترک با سرپرست دفتر عمران سازمان ملل متحد در ایران مجدداً آغاز شد. انتخاب استان کرمان و دهستان بم برای اجرای این پروژه، نقطه آغاز فصل جدیدی از همکاری‌های مشترک بین سازمان منابع طبیعی کشور و UNDP است و می‌تواند بستر تعریف پروژه‌های جدید در آینده را فراهم کند.»
وی تأکید کرد که این پروژه یکی از زیرمجموعه‌های طرح‌های ترسیب کربن است و ظرفیت تعریف پروژه‌های مکمل دیگری از جمله احیای قنوات و طرح‌های معیشتی را در شهرستان بم دارد. رئیس سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور با اشاره به آغاز عملیات احداث نیروگاه خورشیدی در دهستان تهرود، خاطرنشان کرد:
- این پروژه ۱۰۰ درصد مردمی است.
- سود حاصل از آن به‌طور کامل به روستاییان و مردم محلی اختصاص دارد.
- دولت هیچ‌گونه سهمی از منافع آن نخواهد داشت.
این طرح علاوه بر تولید انرژی پاک، نقش مؤثری در تثبیت شن‌های روان، جلوگیری از گسترش بیابان‌زایی و مقابله با تخریب سرزمین ایفا خواهد کرد و می‌تواند به عنوان الگو در سایر روستاهای کشور، به‌ویژه مناطق بیابانی، اجرا شود.
با توجه به تهدیدات خشکسالی، تغییر اقلیم و برداشت بی‌رویه منابع آب زیرزمینی که بیابان‌زایی اراضی، شهرها و روستاهای استان کرمان را تشدید می‌کند، اجرای طرح‌هایی مانند پروژه تهرود بم، گامی بلند برای حل مشکلات زیست‌محیطی، اجتماعی و اقتصادی مردمان حاشیه کویر خواهد بود.
تهرود: روستایی با تاریخ و پتانسیل
روستای تهرود با ۷۵ کیلومتر وسعت، در ۵۰ کیلومتری شهرستان بم واقع شده است. این روستای تاریخی با خانه‌های کاهگلی قدیمی، جلوه‌ای زیبا در مسیر جاده کرمان - بم دارد. از جمله آثار تاریخی تهرود می‌توان به قلعه تهرود و قلعه دکفن هر دو با قدمت ۲۵۰۰ سال و برج خانه خاتون با قدمت ۱۵۰۰ سال اشاره کرد.
ترسیب کربن چیست؟
ترسیب کربن به روند ذخیره کربن موجود در هوا، خاک و گیاهان گفته می‌شود. این فرآیند با جذب کربن از جو، به کاهش میزان گاز گلخانه‌ای دی‌اکسید کربن کمک کرده و در نتیجه، کیفیت هوا را بهبود می‌بخشد. به عبارت دیگر، ترسیب کربن به معنای رسوب دادن و تخلیه کربن موجود در جو (اتمسفر) است.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
زمان انتشار:
۰۴:۳۸ - ۱۴۰۴/۱۲/۰۸