سقوط آزاد صادرات فرش دستباف ایران؛ از دست رفتن بازار و اعتماد جهانی

سقوط تاریخی در ارزآوری

صنعت فرش دستباف که در دهه‌های ۷۰ و اوایل ۸۰ خورشیدی سالانه بیش از ۲ میلیارد دلار ارزآوری برای کشور داشت، اکنون به مرز چند صد میلیون دلار رسیده است. این کاهش شدید، نه تنها ضربه‌ای مهلک به اقتصاد کشور وارد کرده، بلکه بخش قابل توجهی از بازارهای سنتی و دیرینه ایران را نیز از دست داده است.

چالش‌های داخلی و سیاست‌گذاری‌ها

فعالان حوزه فرش دستباف، دلایل اصلی این افول را در عوامل داخلی جستجو می‌کنند. از جمله مهم‌ترین این عوامل می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• سیاست‌های ارزی ناپایدار: نوسانات مکرر و عدم ثبات در سیاست‌های ارزی، برنامه‌ریزی بلندمدت برای صادرکنندگان را دشوار کرده است.
• الزام‌های بازگشت ارز: قوانین سخت‌گیرانه و غیرمنعطف در خصوص بازگشت ارز حاصل از صادرات، باری سنگین بر دوش فعالان این صنعت گذاشته است.
• مشکلات نقل‌وانتقال پول: محدودیت‌ها و پیچیدگی‌های مرتبط با نقل‌وانتقال بین‌المللی پول، انجام معاملات خارجی را تقریباً غیرممکن ساخته است.

فرش دستباف کالایی است که تولید آن زمان‌بر بوده و بر پایه اعتماد بلندمدت میان تولیدکننده و خریدار بنا شده است. این صنعت با قراردادهای کوتاه‌مدت و مقررات متغیر سازگار نیست.

رقبای منطقه‌ای و جهانی

در حالی که ایران با مشکلات داخلی دست و پنجه نرم می‌کند، کشورهای رقیب با سرعت در حال تصاحب سهم بازار ایران هستند. کشورهایی نظیر هند، پاکستان، نپال و چین با بهره‌گیری از:

• بازاریابی مدرن و خلاقانه
• ثبات در مقررات و قوانین صادراتی
• ایجاد زیرساخت‌های مناسب برای تجارت بین‌المللی

توانسته‌اند بخش بزرگی از بازارهای جهانی فرش دستباف را به خود اختصاص دهند.

از دست رفتن اعتماد و تهدید معیشت

به گفته فعالان صنفی، آنچه ایران در این میان از دست داده، تنها سهم بازار نیست، بلکه اعتماد خریداران خارجی به این صنعت و محصولات ایرانی است. تداوم این روند نگران‌کننده، پیامدهای جبران‌ناپذیری خواهد داشت:

• کاهش هرچه بیشتر ارزآوری برای کشور.
• تهدید مستقیم معیشت صدها هزار بافنده که زندگی‌شان به این صنعت وابسته است.
• از دست رفتن سرمایه انسانی و فرهنگی عظیمی که طی قرن‌ها در این هنر صنعت شکل گرفته است.

این وضعیت، لزوم بازنگری فوری و جامع در سیاست‌های مرتبط با صنعت فرش دستباف را بیش از پیش ضروری می‌سازد تا از نابودی کامل این میراث گرانبها جلوگیری شود.