اعلام «جنگ آشکار» پاکستان علیه افغانستان؛ تشدید بحران امنیتی و دیپلماتیک

ریشه‌های بحران: افزایش حملات تروریستی

این بحران عمیق، ریشه در داده‌های امنیتی نیمه اول دهه جاری دارد. بر اساس گزارش «مرکز تحقیق و امنیت پاکستان»، تنها در اوت ۲۰۲۵، ۱۴۳ حمله مسلحانه در خاک پاکستان رخ داده که نشان‌دهنده افزایش ۷۴ درصدی این حملات است. اسلام‌آباد این حملات را به «تحریک طالبان پاکستان» (تی‌تی‌پی) نسبت می‌دهد که رهبری آن در استان‌های شرقی افغانستان مستقر است.

گزارش فوریه ۲۰۲۶ «کمیته تحریم‌های ۱۲۶۷ سازمان ملل» نیز این نگرانی‌ها را تأیید کرده است. این گزارش نشان می‌دهد که محیط عملیاتی برای گروه‌های تروریستی در افغانستان مساعد است و گروه‌هایی نظیر تی‌تی‌پی، داعش خراسان و القاعده در شبه قاره با یکدیگر همکاری لجستیکی دارند، که این امر پیچیدگی و ابعاد تهدید را دوچندان می‌کند.

پاسخ پاکستان و ابعاد انسانی

در واکنش به این حملات و تهدیدات فزاینده، ارتش پاکستان عملیات نظامی گسترده‌ای با نام «غضب للحق» را آغاز کرده است. در جریان این عملیات، تأسیسات نظامی طالبان در مناطق استراتژیک از جمله کابل (منطقه دارالامان)، قندهار و پکتیا هدف حملات هوایی قرار گرفتند.

هم‌زمان با این عملیات نظامی، پاکستان شاهد افزایش چشمگیر اخراج پناهجویان افغان بوده است. آمارهای رسمی نشان می‌دهد که در سال ۲۰۲۵، بیش از یک میلیون افغان به اجبار به کشورشان بازگردانده شده‌اند. این اقدام، چرخه فقر و بی‌ثباتی را در افغانستان تشدید کرده و به بحران انسانی در منطقه دامن زده است.

دیپلماسی منطقه‌ای و پارادوکس راهبردی

در این میان، دیپلماسی منطقه‌ای نیز فعال شده است. قطر به‌عنوان میانجی سنتی و ایران به نمایندگی سید عباس عراقچی، خواستار خویشتن‌داری طرفین به‌ویژه در ماه مبارک رمضان شده‌اند تا از تشدید بیشتر تنش‌ها جلوگیری شود.

آنچه این رویارویی را از منازعات قبلی متمایز می‌کند، تغییر ماهیت «پناهگاه امن» است. در دهه ۱۹۹۰، طالبان پاکستانی تحت حمایت راولپندی فعالیت می‌کردند، اما اکنون «تی‌تی‌پی» به یک بازیگر خودمختار تبدیل شده که حتی توانسته میانجی‌گری کشورهایی نظیر قطر و ترکیه را برای مذاکره با اسلام‌آباد نادیده بگیرد. این «پارادوکس راهبردی» برای پاکستان گران تمام شده است؛ همان موجودیتی که روزگاری برای عمق راهبردی در افغانستان پرورانده شد، اکنون در داخل مرزهای خودش به یک چالش وجودی تبدیل شده است.

گسست میان نسل قدیم رهبران طالبان افغان که به دنبال مشروعیت‌یابی بین‌المللی هستند و نسل جدید جنگجویان تی‌تی‌پی که به آرمان‌های فراملی پایبندند، هرگونه تفاهم پایدار را ناممکن کرده و چشم‌انداز حل این بحران را پیچیده‌تر از همیشه ساخته است.