ضرورت هوشمندسازی شهرها: سلاح ۶ کاره در برابر حملات نظامی

اهمیت «شهر هوشمند» در پدافند غیرعامل

«شهر هوشمند» که پیشتر با هدف بهبود «خدمات شهری» مطرح می‌شد، امروزه به عنصری حیاتی برای «تامین ایمنی و امنیت» ساکنان و زیرساخت‌های شهری در شرایط بحرانی تبدیل شده است. این رویکرد نوین، شهرها را قادر می‌سازد تا در مواجهه با حملات نظامی، تاب‌آوری بیشتری از خود نشان دهند.

فناوری‌های کلیدی برای تاب‌آوری شهری

مطالعات مرکز پژوهش‌های مجلس نشان می‌دهد که شهرهای هوشمند با بهره‌گیری از سبدی از فناوری‌های اطلاعاتی، در برابر حملات نظامی به «سلاحی ۶ کاره» مجهز می‌شوند. این فناوری‌ها شامل:

• اینترنت اشیاء (IoT): برای جمع‌آوری داده‌های لحظه‌ای از محیط شهری.
• کلان‌داده‌ها (Big Data): برای تحلیل حجم وسیعی از اطلاعات و شناسایی الگوها.
• هوش مصنوعی (AI): برای پیش‌بینی تهدیدات، شبیه‌سازی سناریوها و تصمیم‌گیری سریع.

این ترکیب سه‌گانه، شهرها را به سطحی از آمادگی و تاب‌آوری می‌رساند که مدیران شهری می‌توانند شرایط را به صورت فوری پایش کرده، تهدیدات بالقوه را شناسایی و سناریوهای مختلف را شبیه‌سازی کنند.

۶ کارکرد حیاتی شهرهای هوشمند در زمان جنگ

«شهر هوشمند» در زمان بحران و حملات نظامی، شش کارکرد کلیدی را ارائه می‌دهد که هر یک ارزش حیاتی برای شهروندان دارند:

1. پایش فوری شرایط و شناسایی تهدیدات بالقوه.
2. شبیه‌سازی سناریوهای بروز تهدیدات.
3. هشدار سریع به شهروندان در هنگام حمله.
4. معرفی و شبیه‌سازی مسیرهای تخلیه امن.
5. شناسایی مسیرهای با احتمال مسدودی.
6. مکان‌یابی سریع نزدیک‌ترین پناهگاه‌ها و خدمات اورژانسی.

به عنوان مثال، داده‌های جمعیتی از کوچه‌ها و محله‌ها که از طریق اینترنت اشیاء به دست می‌آید، به مدیران وضعیت اضطراری کمک می‌کند تا هشدارهای لازم برای تخلیه، پناهگیری و مراجعه به پناهگاه‌ها را به صورت هدفمند و متناسب با موقعیت سکونتی هر فرد ارسال کنند.

این مطالعه تاکید می‌کند که «شهر هوشمند» تاب‌آوری خود را در برابر طیف گسترده‌ای از بحران‌های طبیعی و انسان‌ساز، از جمله حملات نظامی، تا ۴۵ درصد افزایش می‌دهد. در مقابل، فقدان فناوری اطلاعات، آسیب‌پذیری شهرها را به شدت بالا می‌برد.

درس‌هایی از جنگ‌های گذشته و حال

تجربه جنگ ۱۲ روزه

نتایج تحقیقات مرکز پژوهش‌های مجلس با اشاره به تجربه جنگ ۱۲ روزه، بر تفاوت ماهوی آن با جنگ‌های گذشته تاکید دارد. در این جنگ، نقش فناوری‌های هوشمند بسیار پررنگ بود و این امر ضرورت استفاده از فناوری اطلاعات در شهرها را دوچندان می‌کند.

تجربه روسیه و اوکراین

جنگ فراگیر بین روسیه و اوکراین از سال ۲۰۲۲ تاکنون، نمونه‌ای عینی از نقش شهرهای هوشمند در کاهش آسیب‌هاست. به ویژه در اوکراین، دولت‌های محلی توانستند با استفاده از سامانه‌های GIS، مسیرهای امن برای تردد و فرار، مراکز امدادی و پناهگاه‌های شهری را به شهروندان معرفی کنند. همچنین، سیستم هشدار لحظه‌ای حمله، یکی دیگر از خدمات حیاتی شهرهای هوشمند اوکراین بوده است.

توصیه‌هایی برای هوشمندسازی تهران

این مطالعه برای هوشمندسازی پایتخت ایران، تهران، توصیه کرده است که مدیریت بحران شهری، شبکه حمل‌ونقل و همچنین کریدورهای تامین آب و انرژی در این شهر از ظرفیت‌های فناوری اطلاعات بهره‌مند شوند. این اقدامات می‌تواند تهران را در برابر تهدیدات احتمالی مقاوم‌تر سازد.