تحلیل آماری مشارکت اقتصادی و نرخ بیکاری در گروه‌های سنی ایران

کمترین مشارکت اقتصادی در کدام گروه‌های سنی است؟

داده‌های طرح آمارگیری نیروی کار در پاییز 1404 که توسط مرکز آمار ایران منتشر شده، نشان می‌دهد که گروه سنی 65 سال و بیشتر با نرخ مشارکت اقتصادی 8.9 درصد و گروه سنی 15 تا 19 سال با 11.3 درصد، در انتهای فهرست مشارکت اقتصادی قرار دارند. این ارقام با توجه به شرایط سنی این گروه‌ها قابل توجیه است؛ نوجوانان 15 تا 19 ساله عموماً مشغول به تحصیل در دبیرستان یا سال‌های ابتدایی دانشگاه هستند، در حالی که افراد بالای 65 سال نیز با توجه به قوانین بازنشستگی پس از 30 سال خدمت، اغلب بازنشسته محسوب می‌شوند.

اوج مشارکت اقتصادی در میانسالی

در مقابل، گروه‌های سنی 25 تا 54 سال با نرخ مشارکت اقتصادی بالای 45 درصد، بیشترین سهم را در بازار کار دارند. سن 25 سالگی، نقطه ورود به بازار کار رسمی تلقی می‌شود، زیرا بسیاری از افراد در این سن تحصیلات دانشگاهی خود را (تا مقطع کارشناسی ارشد) به پایان رسانده و یا خدمت وظیفه عمومی را گذرانده‌اند. این نرخ با نوسانی حدود 3 درصد (57.7 درصد در گروه 25 تا 29 سال و 53.9 درصد در گروه 45 تا 49 سال) بالای 54 درصد باقی می‌ماند.

با این حال، در بازه سنی 50 تا 54 سالگی، افت محسوس 8 درصدی در نرخ مشارکت اقتصادی مشاهده می‌شود که نشان‌دهنده آغاز روند بازنشستگی است. این افت پس از 54 سالگی شدت بیشتری یافته و در نهایت به 8.9 درصد برای افراد بالای 65 سال می‌رسد.

نکته قابل تأمل این است که در بازه سنی 25 تا 49 سال، نرخ مشارکت اقتصادی بین 53.9 تا 57.7 درصد متغیر است. این بدان معناست که 42.3 تا 47.1 درصد از جمعیت این گروه سنی یا شاغل نیستند و یا در مشاغل رسمی حضور ندارند. بخش عمده‌ای از این جمعیت قابل توجه را زنان تشکیل می‌دهند؛ با وجود اینکه زنان همواره بیش از نیمی از ظرفیت دانشگاه‌ها را به خود اختصاص می‌دهند، اما موانع مختلف و «سقف‌های شیشه‌ای» مانع از حضور مستمر و پررنگ آن‌ها در بازار کار رسمی می‌شود.

بیشترین نرخ بیکاری در میان جوانان

بررسی داده‌های مرکز آمار ایران حاکی از آن است که بالاترین نرخ بیکاری به ترتیب در گروه‌های سنی زیر مشاهده می‌شود:

• گروه سنی 25 تا 29 سال: 22 درصد
• گروه سنی 20 تا 24 سال: 20.2 درصد
• گروه سنی 30 تا 34 سال: 18.2 درصد

این آمار تأییدی بر تحلیل‌های پیشین در مورد نحوه مشارکت اقتصادی است؛ پس از اتمام تحصیلات و انجام خدمت سربازی، جمعیت جوان این رده سنی وارد فاز جست‌وجوی شغل می‌شود. در مقابل، کمترین نرخ بیکاری به گروه‌های سنی 50 تا 54 سال با 2.4 درصد و 65 سال و بیشتر با 2.5 درصد تعلق دارد.

عوامل مؤثر بر بیکاری جوانان

نرخ بالای بیکاری در میان گروه‌های سنی که تازه وارد بازار کار می‌شوند، یک هشدار جدی محسوب می‌شود. این پدیده می‌تواند ناشی از عوامل متعددی باشد، از جمله:

• رکود حاکم بر بازار: ترکیب رکود و تورم، بنگاه‌های اقتصادی را از استخدام نیروی جدید باز می‌دارد.
• دستمزد پایین: عدم تناسب دستمزدها با نرخ تورم، انگیزه ورود به برخی مشاغل را کاهش می‌دهد.
• کمبود مهارت‌های لازم: عدم تطابق مهارت‌های فارغ‌التحصیلان با نیازهای بازار کار.
• نابرابری‌های جغرافیایی: دسترسی محدود به مشاغل و سطح پایین توسعه در مناطق دورافتاده و روستایی کشور، به نرخ بالای بیکاری جوانان دامن می‌زند.