پیچیدگی روایت جنگ فعلی نسبت به جنگ ۱۲روزه: از چالش مجوز تا نقش مستندسازان

پیچیدگی‌های جنگ فعلی و اهمیت روایتگری

مدیر خانه مستند توضیح داد که اگرچه از نظر ماهوی تهاجم به کشور در هر دو دوره یکسان است، اما اتفاقات رخ‌داده از پایان جنگ ۱۲روزه تاکنون، فضای اجتماعی را به مراتب پیچیده‌تر کرده است. یکی از مهم‌ترین این رخدادها، از دست دادن رهبر شهید کشور بود که شوک بزرگی به جامعه وارد کرد و طبیعتاً بر فضای عمومی و نحوه روایتگری نیز تأثیر گذاشت.

به گفته او، این پیچیدگی محتوایی، جنگ فعلی را از جنگ ۱۲روزه متمایز می‌کند و ما با نوعی جنگ همه‌جانبه‌تر مواجه هستیم. در چنین شرایطی، تلاش برای ثبت و روایت دقیق آنچه در میدان نبرد و جامعه می‌گذرد، اهمیت دوچندانی یافته است؛ چراکه جامعه هم‌زمان با تحولات سیاسی و اجتماعی، دوباره درگیر وضعیت جنگی شده است.

چالش‌ها و تسهیلات در روند مجوزدهی

در خصوص روند مجوزدهی برای تولید مستند، مدیر خانه مستند به تفاوت‌های قابل توجهی اشاره کرد. در دوران جنگ ۱۲روزه، نوعی بی‌تفاوتی از سوی برخی نهادهای مسئول وجود داشت و به جز حمایت‌های محدود مرکز گسترش سینمای مستند، کار جدی و گسترده‌ای در زمینه روایتگری صورت نگرفت.

او تأکید کرد که «اساساً مستندساز برای روایت واقعیت نیازمند مجوز به معنای محدودکننده آن نیست و باید بتواند آزادانه آنچه در میدان و جامعه مشاهده می‌کند را ثبت کند.» با این حال، در شرایط فعلی، وضعیت بهبود یافته است. وی افزود: «دست‌کم برخی نهادهای نظامی و متولی میدان از همان روزهای ابتدایی با همکاری برخی حوزه‌های هنری، مجوزهایی برای فعالیت مستندسازان صادر کردند و اکنون گروهی از مستندسازان با این مجوزها در میدان حضور دارند و مشغول ثبت و روایت اتفاقات هستند.»

نقش روایت مستند در تقویت تاب‌آوری اجتماعی

این مستندساز به تأثیر عمیق روایت مستند بر روحیه جامعه پرداخت و اظهار داشت که رخدادهای اخیر، اگرچه به شکل‌گیری برخی شکاف‌ها در جامعه منجر شده است، اما تجربه نشان داده که «وقتی پای ایران در میان باشد، بسیاری از ایرانیان با وجود تفاوت سلیقه‌ها و گرایش‌ها حول مسئله ایران جمع می‌شوند.»

اگر روایت‌ها از دل جامعه و فارغ از نگاه‌های بسته یا صرفاً ایدئولوژیک شکل بگیرد، می‌تواند به تقویت ایستادگی، مقاومت و حتی تاب‌آوری جامعه کمک کند.

او افزود که روایت صادقانه آنچه در جامعه رخ می‌دهد، می‌تواند این همبستگی را تقویت کند و به ایستادگی، مقاومت و تاب‌آوری جامعه یاری رساند.

آغاز تولید مستندهای جدید درباره جنگ

خانه مستند در این دوره فعالیت‌های گسترده‌ای را آغاز کرده است. از همان روزهای ابتدایی شکل‌گیری وضعیت کنونی، جمعی از مستندسازان کار خود را آغاز کرده و دوربین‌هایشان را زمین نگذاشته‌اند. تیم‌های مختلفی برای تولید آثار شکل گرفته و تجربه مستندسازان در پروژه‌های قبلی در سوریه، عراق، لبنان، افغانستان و همچنین جنگ ۱۲روزه، به انسجام بیشتر کارها کمک کرده است.

در حال حاضر، تولید روایت‌های کوتاه و مستندهای مینیمال با توجه به شتاب رویدادها در دست اقدام است و در کنار آن، چندین پروژه بلند نیز آغاز شده است. مدیر خانه مستند توضیح داد که با توجه به ناتمام بودن روایت‌ها، بخشی از تولیدات در حال شکل‌گیری است و مستندسازان از دل شهر و از کف خیابان مشغول ثبت روایت‌های انسانی جنگ هستند.

توصیه به مستندسازان: ایران در اولویت باشد

شوقی در پایان، با اشاره به مسئولیت حرفه‌ای مستندسازان در شرایط جنگی، تأکید کرد که جنگ پروتکل‌های حرفه‌ای و انسانی خاص خود را دارد و رعایت این اصول برای هر مستندساز و راوی ضروری است.

او خاطرنشان کرد: «در شرایط کنونی مهم‌ترین مسئله ایران است و بسیاری از مستندسازان نیز با همین دغدغه برای روایت این روزها اعلام آمادگی کرده‌اند. به باور من، فارغ از هر اختلاف یا مسئله‌ای، باید مسئله ایران در اولویت مستندسازان باشد؛ همه چیز باید برای ایران باشد.»