تنش در خاورمیانه و جهش قیمت اوره: پیامدها بر بازار انرژی و امنیت غذایی

تنگه هرمز و نوسانات بازار انرژی

تنگه هرمز به عنوان یکی از حیاتی‌ترین شریان‌های انتقال انرژی جهان، همواره در مرکز توجهات ژئوپلیتیکی قرار داشته است. هرگونه تهدید یا بی‌ثباتی در این مسیر راهبردی، به سرعت بر جریان تجارت جهانی نفت تأثیر گذاشته و به نوسانات قیمتی در بازارهای جهانی دامن می‌زند. در واکنش به این نااطمینانی‌ها، بهای نفت برنت از مرز ۸۶ دلار به ازای هر بشکه عبور کرده است و فعالان بازار با احتیاط بیشتری تحولات را رصد می‌کنند.

ارتباط تنگاتنگ اوره و بازار انرژی

تولید اوره، که پرمصرف‌ترین کود نیتروژنی در جهان است، وابستگی مستقیمی به گاز طبیعی دارد. این وابستگی موجب شده تا هرگونه تغییر قیمتی در بازار انرژی، به طور مستقیم بر هزینه تولید کودهای شیمیایی و در نهایت بر قیمت اوره تأثیر بگذارد. بررسی دقیق این روند و اثرات زنجیره‌ای آن بر اقتصاد جهانی، به ویژه در بخش کشاورزی، اهمیت فزاینده‌ای یافته است.

چرا قیمت اوره با بازار انرژی همگام است؟

در زنجیره ارزش تولید اوره، گاز طبیعی ابتدا به آمونیاک تبدیل شده و سپس با دی‌اکسیدکربن واکنش داده و به اوره تبدیل می‌شود. از این رو، گاز طبیعی نه تنها منبع اصلی انرژی، بلکه یکی از مهم‌ترین نهاده‌های تولید این محصول به شمار می‌رود و بخش قابل توجهی از هزینه تولید را به خود اختصاص می‌دهد.

در چنین ساختاری، هرگونه اختلال یا افزایش قیمت در بازار انرژی، به ویژه گاز طبیعی، می‌تواند به سرعت هزینه تولید اوره را افزایش داده و قیمت این محصول را در بازارهای جهانی بالا ببرد. این افزایش قیمت کودهای نیتروژنی نیز به نوبه خود، از طریق رشد هزینه‌های تولید، فشار خود را به زنجیره تأمین محصولات کشاورزی و بازار جهانی غذا منتقل می‌کند.

یک نمونه بارز این ارتباط را می‌توان در بحران انرژی سال ۲۰۲۲ مشاهده کرد. با آغاز جنگ روسیه و اوکراین و جهش قیمت گاز در بازارهای جهانی، قیمت کودهای شیمیایی از جمله اوره نیز با افزایش قابل توجهی روبرو شد که این امر به یکی از عوامل اصلی فشار بر هزینه تولید محصولات کشاورزی در بسیاری از کشورها تبدیل گشت.

اوره؛ نهاده‌ای کلیدی در بخش کشاورزی و امنیت غذایی

اوره به عنوان پرمصرف‌ترین کود نیتروژنی، نقشی اساسی در افزایش بهره‌وری زمین‌های کشاورزی و تأمین نیتروژن مورد نیاز گیاهان دارد. بخش عمده تقاضای جهانی این محصول نیز به همین حوزه اختصاص دارد؛ به گونه‌ای که کشاورزی بزرگ‌ترین مصرف‌کننده اوره در جهان محسوب می‌شود.

• محصولات استراتژیک: محصولاتی نظیر گندم، ذرت و برنج که سهم بزرگی از امنیت غذایی جهان را تشکیل می‌دهند، به میزان قابل توجهی به مصرف کودهای نیتروژنی از جمله اوره وابسته‌اند.
• محصولات باغی: در بسیاری از محصولات باغی، مانند مرکبات (به ویژه پرتقال)، اوره به طور گسترده برای تقویت رشد درختان و افزایش عملکرد محصول به کار می‌رود.

بنابراین، نوسانات قیمت اوره تنها محدود به بازار نهاده‌های کشاورزی باقی نمی‌ماند، بلکه می‌تواند در نهایت به افزایش هزینه تولید طیف گسترده‌ای از محصولات غذایی، از غلاتی مانند گندم و برنج گرفته تا محصولاتی مانند قهوه و حتی مرکبات منجر شود و از این مسیر بر بازار جهانی مواد غذایی اثر بگذارد.