تأثیر جنگ احتمالی بر بازار انرژی و صنایع جهانی: گزارش آکسفورد اکونومیکس

تأثیرات نامتوازن بر صنایع مختلف

میزان مواجهه صنایع با افزایش قیمت انرژی بسیار نامتوازن است. بخش‌هایی مانند حمل‌ونقل جاده‌ای، هوانوردی و کشتیرانی بالاترین شدت مصرف انرژی را دارند. با این حال، صنعت شیمیایی به‌طور خاص آسیب‌پذیر است، زیرا هم برای تأمین انرژی و هم به‌عنوان خوراک تولید، به هیدروکربن‌ها وابسته است.

بخش شیمیایی اروپا به‌ویژه در معرض این شوک قرار دارد. جهش اخیر قیمت گاز در اروپا، که در روزهای اخیر تقریباً دو برابر شده است، می‌تواند چالش‌های رقابتی تولیدکنندگان اروپایی را تشدید کند، به‌ویژه در مقایسه با رقبایی مانند چین که اکنون بیشتر به خوراک‌های مبتنی بر زغال‌سنگ متکی هستند.

افزایش قیمت گاز منجر به افزایش قیمت برق نیز خواهد شد. اگر این اختلال ادامه یابد، فشار بیشتری بر صنایع برق‌بَر مانند فلزات و مواد معدنی غیرفلزی وارد می‌شود و مشکلات رقابتی ناشی از هزینه‌های ساختاری بالای انرژی و رقابت با چین را تشدید خواهد کرد.

صنایع شیمیایی و حمل‌ونقل: پیشتازان زیان

تحولات اخیر در خاورمیانه و اختلال در جریان‌های انرژی از طریق تنگه هرمز، افزایش قیمت انرژی را به مهم‌ترین کانال انتقال اثرات به اقتصاد جهانی تبدیل کرده است. این گزارش به تفصیل بررسی می‌کند که چگونه این فشارهای قیمتی بر صنایع اصلی تأثیر می‌گذارند.

• حمل‌ونقل: بخش‌های حمل‌ونقل، با وجود شدت بالای مصرف انرژی، به دلیل وابستگی شدید به نفت، نسبت به شوک فعلی کمی کمتر از بخش‌های گازمحور آسیب‌پذیرند.
• صنایع شیمیایی: بازار جهانی گاز در حال حاضر حاشیه‌های انعطاف کافی برای جذب اختلالات را ندارد، به همین دلیل صنایع گازبر بسیار آسیب‌پذیر هستند. هیدروکربن‌ها در این بخش هم به‌عنوان انرژی و هم به‌عنوان خوراک تولید مواد شیمیایی استفاده می‌شوند.
• پالایش نفت: مصرف انرژی در بخش پالایش نفت نیز بالا است، اما نقش آن بیشتر یک حلقه واسطه در زنجیره تأمین است تا اینکه مستقیماً بار اصلی شوک را تحمل کند.

پیامدهای این مسئله در اروپا شدید است؛ جایی که قیمت گاز طبیعی همچنان نسبت به میانگین تاریخی بالا باقی مانده است. تقریباً دو برابر شدن قیمت‌ها در روزهای اخیر احتمالاً بیش از پیش رقابت‌پذیری ضعیف صنعت شیمیایی اروپا را تضعیف خواهد کرد.

وضعیت فعلی با بحران گاز سال ۲۰۲۲ بسیار متفاوت است. در اوج آن بحران، قیمت گاز اروپا به حدود شش برابر سطح فعلی رسید. اگرچه قیمت‌ها امروز همچنان بالا هستند، اما بسیار پایین‌تر از آن دوره‌اند و بخش زیادی از ظرفیت صنعتی آسیب‌پذیر اروپا از قبل تعطیل شده است. بنابراین افزایش اخیر قیمت‌ها بیشتر به‌عنوان یک مانع برای صنعت عمل می‌کند، نه عاملی برای اختلال گسترده مانند چند سال پیش.

تفاوت در وابستگی جهانی صنایع شیمیایی

حتی در داخل صنعت شیمیایی، که یکی از آسیب‌پذیرترین بخش‌هاست، میزان مواجهه کشورها به‌طور قابل توجهی متفاوت است:

• اقتصادهای آسیایی: چندین اقتصاد آسیایی شدت مصرف انرژی بالایی دارند و با توجه به اینکه بخشی از خوراک گاز طبیعی آن‌ها از طریق محموله‌های LNG قطر که از تنگه هرمز عبور می‌کنند وارد می‌شود، اختلال در این مسیر می‌تواند به‌سرعت هزینه نهاده‌های تولیدکنندگان مواد شیمیایی را افزایش دهد.
• ایالات متحده: تولید مواد شیمیایی در ایالات متحده بیش از اروپا به گاز طبیعی به‌عنوان خوراک وابسته است، اما قیمت در این منطقه کمتر تحت تأثیر قرار گرفته است، که منجر به ایجاد مزیت رقابتی برای تولیدکنندگان آمریکایی می‌شود.
• چین: چین نیز در این توزیع در سطح نسبتاً پایین‌تری قرار دارد، زیرا به سمت خوراک‌های مبتنی بر زغال‌سنگ حرکت کرده است. این امر می‌تواند در صورت افزایش قیمت جهانی گاز، شکاف رقابتی صنعت شیمیایی اروپا را بیشتر کند.

تأثیر محدود اختلال دوماهه

بر اساس گزارش اخیر موسسه آکسفورد اکونومیکس، اختلال دوماهه در تنگه هرمز، که مبنای سناریوی پایه مارس است، قیمت متوسط نفت را در سه‌ماهه دوم به کمی کمتر از ۸۰ دلار در هر بشکه می‌رساند و سپس کاهش می‌دهد. بنابراین اثر آن بر رشد جهانی نسبتاً محدود خواهد بود.

این اثر محدود به بخش صنعت نیز منتقل می‌شود و بیشتر بخش‌ها تنها کاهش‌های جزئی را تجربه می‌کنند:

• پالایش نفت: تولید در این بخش حدود ۰.۶٪ کمتر از سناریوی پایه می‌شود، زیرا قیمت‌های بالاتر موجب کاهش تقاضا می‌شود.
• زیربخش‌های شیمیایی: چند زیربخش شیمیایی نیز افت قابل توجهی دارند.
• صنایع حمل‌ونقل: این صنایع نیز تضعیف می‌شوند، زیرا شدت مصرف سوخت بالا و گزینه‌های جایگزین محدودی دارند.
• فلزات غیرآهنی: در معرض ریسک قرار دارند، زیرا کشورهای خلیج فارس حدود یک‌دهم عرضه جهانی آلومینیوم را تأمین می‌کنند و بخش قابل توجهی از صادرات از تنگه هرمز عبور می‌کند.
• کشاورزی: با ریسک نزولی مواجه است، زیرا اختلال در تجارت از تنگه هرمز می‌تواند زنجیره تأمین کودهای شیمیایی را محدود و هزینه نهاده‌ها را افزایش دهد.

در مقابل، بخش استخراج خارج از خاورمیانه برنده اصلی است، زیرا افزایش قیمت نفت درآمد تولیدکنندگان بالادستی را بالا می‌برد، هرچند این اثر نیز محدود است.

در مجموع، اثر این شوک بر فعالیت اقتصادی نسبتاً محدود باقی می‌ماند. کل تولید صنعتی و کل تولید بخش تولیدی در سال ۲۰۲۶ هر دو حدود ۰.۱٪ کمتر از سناریوی پایه فوریه خواهند بود. فعالیت در بخش‌هایی که انرژی نقش محوری در تولید دارد کاهش می‌یابد، در حالی که بخش استخراج نفت و گاز خارج از خاورمیانه به‌طور موقت از قیمت‌های بالاتر نفت منتفع می‌شود و هزینه‌های دفاعی نیز با افزایش تنش‌های ژئوپلیتیک کمی افزایش می‌یابد.