تحلیل کارشناس بازار سرمایه از وضعیت بورس پس از وقفه جنگی و نقش ابزارهای پوشش ریسک

واکنش اولیه بازار سهام و نقش نهادهای حمایتی

تجربه نشان می‌دهد که نخستین واکنش بازار نقد سهام در چنین شرایطی، معمولاً با افزایش قابل توجه عرضه و شکل‌گیری صف‌های فروش همراه می‌شود. این رفتار عمدتاً ناشی از تلاش سرمایه‌گذاران برای کاهش ریسک سیستماتیک پرتفوی و افزایش سطح نقدینگی است. در این میان، انتظار می‌رود فشار فروش در نمادهای بزرگ و شاخص‌ساز نیز چشمگیر باشد.

در مقابل، نهادهای تثبیتی بازار از جمله صندوق تثبیت بازار سرمایه و صندوق توسعه بازار سرمایه، با حضور فعال در سمت تقاضا، تلاش می‌کنند تا از بروز اختلال جدی در فرآیند کشف قیمت و تشدید رفتارهای هیجانی جلوگیری کنند. بنابراین، در روزهای ابتدایی بازگشایی، بازار سهام احتمالاً با برهم‌کنش میان عرضه‌های هیجانی سرمایه‌گذاران خرد و تقاضای حمایتی نهادهای حقوقی مواجه خواهد بود.

وضعیت صندوق‌های سرمایه‌گذاری با درآمد ثابت

در خصوص صندوق‌های سرمایه‌گذاری با درآمد ثابت، به‌ویژه صندوق‌های قابل معامله در بورس (ETF)، تجربه دوره‌های مشابه حاکی از نقش کلیدی بازارگردان‌ها در حفظ کارایی بازار و تداوم نقدشوندگی است. در تنش‌های پیشین نیز، بازارگردان‌ها با حفظ عمق سفارش‌ها در دو سمت بازار، توانستند مانع از ایجاد اختلال جدی در معاملات این صندوق‌ها شوند.

از منظر نقدشوندگی، انتظار نمی‌رود واحدهای این صندوق‌ها با مشکل خاصی روبرو شوند. با این حال، یک نکته فنی قابل توجه در روزهای ابتدایی بازگشایی، نحوه انعکاس بازدهی روزهای توقف معاملات در قیمت تابلو است. ممکن است در روز نخست بازگشایی، کل بازدهی انباشته مربوط به روزهای تعطیلی به طور کامل در قیمت واحدها منعکس نشود.

«بازارگردان‌ها برای مدیریت تعادل قیمتی و جلوگیری از ایجاد فشار عرضه یا تقاضای غیرمتعارف، احتمالاً از طریق تنظیم تدریجی سفارش‌ها در تابلو طی روزهای بعد، بازدهی متناظر با دوره توقف را در قیمت واحدهای صندوق مستهلک و توزیع خواهند کرد.»

بازار مشتقات و اهمیت قراردادهای اختیار معامله

در بازار مشتقات، به‌ویژه قراردادهای اختیار معامله، ساختار تسویه در دوره‌های توقف معاملاتی اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. مطابق تبصره ۳ ماده ۱۲ دستورالعمل معاملات قراردادهای اختیار معامله، در نخستین روز بازگشایی بازار سهام، تسویه نقدی قراردادهایی انجام می‌شود که سررسید آن‌ها در طول دوره توقف معاملات قرار گرفته است. روز معاملاتی بعد نیز به‌عنوان موعد تسویه فیزیکی در نظر گرفته می‌شود.

این ساختار عملاً یک بازه زمانی کوتاه برای مدیریت موقعیت‌ها در اختیار معامله‌گران قرار می‌دهد؛ به این معنا که سرمایه‌گذاران می‌توانند در این بازه اقدام به آفست کردن موقعیت‌ها، اعمال قراردادها یا مدیریت ریسک پرتفوی خود کنند.

نقش اختیار فروش در پوشش ریسک

در شرایطی که بازار نقد با صف‌های فروش سنگین مواجه می‌شود، کارکرد پوشش ریسک قراردادهای اختیار معامله، به‌ویژه اختیار فروش، به طور محسوسی پررنگ‌تر می‌شود. در چنین فضایی، بسیاری از سرمایه‌گذارانی که دارایی پایه را در پرتفوی خود نگهداری می‌کنند اما به دلیل قفل شدن نمادها در صف فروش امکان نقد کردن دارایی را ندارند، به سمت استفاده از اختیار فروش به‌عنوان ابزار بیمه پرتفوی حرکت می‌کنند.

این رفتار می‌تواند منجر به افزایش قابل توجه تقاضا برای قراردادهای اختیار فروش در سررسیدهای نزدیک شود. پیامد مستقیم چنین وضعیتی در بازار آپشن، معمولاً افزایش پرمیوم قراردادهای فروش و جهش در نوسان ضمنی است.

«در شرایط بحران، ارزش بیمه کردن پرتفوی برای سرمایه‌گذاران از ملاحظات صرفاً تئوریک ارزش‌گذاری فراتر می‌رود و معامله‌گران حاضر می‌شوند برای پوشش ریسک نزولی پرمیوم بالاتری پرداخت کنند.»

بازار مشتقات در چنین شرایطی نه‌تنها بازتاب‌دهنده انتظارات نزولی کوتاه‌مدت سرمایه‌گذاران است، بلکه به‌عنوان یکی از معدود ابزارهای فعال مدیریت ریسک در زمانی که بازار نقد با محدودیت نقدشوندگی مواجه می‌شود، عمل می‌کند. از این منظر، انتظار می‌رود در روزهای ابتدایی بازگشایی بازار، اختیارهای فروش با افزایش حجم معاملات، رشد پرمیوم و جهش در نوسان ضمنی همراه شوند و بخشی از تقاضای سرمایه‌گذاران به سمت استفاده از این ابزارها برای پوشش ریسک پرتفوی متمرکز شود.